തസ്യ ഖല്വേവമ്പ്രവൃത്തസ്യ ശുക്രശോണിതസ്യാഭിപച്യമാനസ്യ ക്ഷീരസ്യേവ സന്താനികാഃ സപ്ത ത്വചോ ഭവന്തി | താസാം പ്രഥമാऽവഭാസിനീ നാമ, യാ സര്വാന് വര്ണാനവഭാസയതി പഞ്ചവിധാം ച ഛായാം പ്രകാശയതി, സാ വ്രീഹേരഷ്ടാദശഭാഗപ്രമാണാ, സിധ്മപദ്മകണ്ടകാധിഷ്ഠാനാ; ദ്വിതീയാ ലോഹിതാ നാമ, ഷോഡശഭാഗപ്രമാണാ, തിലകാലകന്യച്ഛവ്യങ്ഗാധിഷ്ഠാനാ; തൃതീയാ ശ്വേതാ നാമ, ദ്വാദശഭാഗപ്രമാണാ, ചര്മദലാജഗല്ലീമഷകാധിഷ്ഠാനാ; ചതുര്ഥീ താമ്രാ നാമാഷ്ടഭാഗപ്രമാണാ, വിവിധകിലാസകുഷ്ഠാധിഷ്ഠാനാ; പഞ്ചമീ വേദിനീ നാമ പഞ്ചഭാഗപ്രമാണാ, കുഷ്ഠവിസര്പാധിഷ്ഠാനാ; ഷഷ്ഠീ രോഹിണീ നാമ വ്രീഹിപ്രമാണാ, ഗ്രന്ഥ്യപച്യര്ബുദശ്ലീപദഗലഗണ്ഡാധിഷ്ഠാനാ; സപ്തമീ മാംസധരാ നാമ വ്രീഹിദ്വയപ്രമാണാ, ഭഗന്ദരവിദ്രധ്യര്ശോऽധിഷ്ഠാനാ | യദേതത് പ്രമാണം നിര്ദിഷ്ടം തന്മാംസലേഷ്വവകാശേഷു, ന ലലാടേ സൂക്ഷ്മാങ്ഗുല്യാദിഷു ച; യതോ വക്ഷ്യത്യുദരേഷു- ‘വ്രീഹിമുഖേനാങ്ഗുഷ്ഠോദരപ്രമാണമവഗാഢം വിധ്യേത്’ (ചി.൧൪) ഇതി ||൪||
View original
तस्य खल्वेवम्प्रवृत्तस्य शुक्रशोणितस्याभिपच्यमानस्य क्षीरस्येव सन्तानिकाः सप्त त्वचो भवन्ति | तासां प्रथमाऽवभासिनी नाम, या सर्वान् वर्णानवभासयति पञ्चविधां च छायां प्रकाशयति, सा व्रीहेरष्टादशभागप्रमाणा, सिध्मपद्मकण्टकाधिष्ठाना; द्वितीया लोहिता नाम, षोडशभागप्रमाणा, तिलकालकन्यच्छव्यङ्गाधिष्ठाना; तृतीया श्वेता नाम, द्वादशभागप्रमाणा, चर्मदलाजगल्लीमषकाधिष्ठाना; चतुर्थी ताम्रा नामाष्टभागप्रमाणा, विविधकिलासकुष्ठाधिष्ठाना; पञ्चमी वेदिनी नाम पञ्चभागप्रमाणा, कुष्ठविसर्पाधिष्ठाना; षष्ठी रोहिणी नाम व्रीहिप्रमाणा, ग्रन्थ्यपच्यर्बुदश्लीपदगलगण्डाधिष्ठाना; सप्तमी मांसधरा नाम व्रीहिद्वयप्रमाणा, भगन्दरविद्रध्यर्शोऽधिष्ठाना | यदेतत् प्रमाणं निर्दिष्टं तन्मांसलेष्ववकाशेषु, न ललाटे सूक्ष्माङ्गुल्यादिषु च; यतो वक्ष्यत्युदरेषु- ‘व्रीहिमुखेनाङ्गुष्ठोदरप्रमाणमवगाढं विध्येत्’ (चि.१४) इति ||४||
Meaning of the śloka
As the developing mixture of shukra and shoNita is transformed, seven layers of skin are said to form like the film on milk. The first, avabhAsinI, displays all complexions and five kinds of shade; it is eighteen twentieths of a grain-width thick and is the site of sidhma and padmakaNTaka. The second, lohitA, is sixteen twentieths and is the site of tilakAlaka, nyaccha, and vya~gga. The third, shvetA, is twelve twentieths and is the site of carmadala, ajagallI, and maShaka. The fourth, tAmrA, is eight twentieths and is the site of various kilAsa and kuShTha disorders. The fifth, vedinI, is five twentieths and is the site of kuShTha and visarpa. The sixth, rohiNI, is one grain-width and is the site of granthi, apacI, arbuda, shlIpada, and galagaNDa. The seventh, mAMsadharA, is two grain-widths and is the site of bhagandara, vidradhi, and arshas. These measurements apply in fleshy regions, not the forehead or fine parts such as the fingers.
🔊 Audio coming soon
Show commentary
പ്രാണസദ്ഭാവ ഏവ ശുക്രശോണിതസ്യ പരിണാമേന ത്വഗാദിസമ്ഭവ ഇത്യനന്തരം ത്വഗാദിവ്യാകരണം കുര്വന്നാഹ- തസ്യേത്യാദി| തസ്യ ശുക്രശോണിതസ്യ| ഏവമ്പ്രവൃത്തസ്യ ഭൂതാത്മാധിഷ്ഠിതസ്യ| താസാമിത്യാദി| സര്വവര്ണാന് ഗൌരാദികാന്| അവഭാസയതീതി ‘ഭ്രാജകേനാഗ്നിനാ’ ഇതി ശേഷഃ| പഞ്ചവിധാം പഞ്ചാത്മികാം, പഞ്ചമഹാഭൂതകൃതത്വാത്| ചശബ്ദാത് പ്രഭാऽപി ഗ്രാഹ്യാ| “ആസന്നാ ലക്ഷ്യതേ ച്ഛായാ പ്രഭാ ദൂരാത് പ്രകാശതേ” (ച.ഇ.൭) ഇതി തയോര്ഭേദഃ| തസ്യാസ്ത്വചഃ പ്രമാണം നിര്ദിശന്നാഹ- സേത്യാദി| വ്രീഹിരത്ര യവഃ, പ്രത്യേകം വ്രീഹിവിസ്താരസ്യ വിംശതിര്ഭാഗാഃ പരികല്പനീയാഃ, തേ ചാഷ്ടാദശ ഭാഗാ അവഭാസിന്യാഃ പ്രമാണമ്, ഏവം വക്ഷ്യമാണേഷ്വപി വിംശതിഭാഗേഷു ഷോഡശപ്രഭൃതയോ ഭാഗാ ബോദ്ധവ്യാഃ| അങ്ഗുഷ്ഠോദരപ്രമാണമിതി ഏതേനൈതദുക്തം ഭവതി- സപ്താനാം ത്വചാം സമുദായേനാങ്ഗുഷ്ഠോദരപ്രമാണമസ്തി; അങ്ഗുഷ്ഠോദരം തു വിംശതിതമഭാഗോനഷഡ്യവപ്രമാണമ്||൪||
Meaning of the commentary
The commentary says that skin and related structures arise through transformation of reproductive material only when the life principle is present. AvabhAsinI displays fair and other colors through bhrAjaka agni; shade is fivefold because it derives from five elements, and radiance is also included. Shade is visible nearby, whereas radiance is seen from a distance. Here vrIhi is interpreted as yava, whose width is divided into twenty parts; the layer measurements are fractions of that width. It further interprets a later surgical instruction to mean that the seven layers together measure just under six yavas at the pulp of the thumb.
Key terms
- avabhAsinI (avabhasini)
- The first skin layer, said to display complexion and shade.
- vedinI (vedini)
- The fifth layer, associated by name and context with sensation.
- rohiNI (rohini)
- The sixth skin layer in this sevenfold classification.
- mAMsadharA (mamsadhara)
- The seventh and deepest listed skin layer, described as supporting flesh.
- vrIhi/yava (vrihi/yava)
- The grain-based unit used for the stated thicknesses; the commentary interprets vrihi as yava.