ಉದಕುಮ್ಭಾಚ್ಚಾಪೋ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪ್ರೋಕ್ಷಯನ್ ರಕ್ಷಾಕರ್ಮ ಕುರ್ಯಾತ್; ತದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ||೧೯||
ಕೃತ್ಯಾನಾಂ ಪ್ರತಿಘಾತಾರ್ಥಂ ತಥಾ ರಕ್ಷೋಭಯಸ್ಯ ಚ |
ರಕ್ಷಾಕರ್ಮ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತದನುಮನ್ಯತಾಮ್ ||೨೦||
ನಾಗಾಃ ಪಿಶಾಚಾ ಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಪಿತರೋ ಯಕ್ಷರಾಕ್ಷಸಾಃ |
ಅಭಿದ್ರವನ್ತಿ ಯೇ ಯೇ ತ್ವಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾದ್ಯಾ ಘ್ನನ್ತು ತಾನ್ ಸದಾ ||೨೧||
ಪೃಥಿವ್ಯಾಮನ್ತರೀಕ್ಷೇ ಚ ಯೇ ಚರನ್ತಿ ನಿಶಾಚರಾಃ |
ದಿಕ್ಷು ವಾಸ್ತುನಿವಾಸಾಶ್ಚ ಪಾನ್ತು ತ್ವಾಂ ತೇ ನಮಸ್ಕೃತಾಃ ||೨೨||
ಪಾನ್ತು ತ್ವಾಂ ಮುನಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಯಾ ದಿವ್ಯಾ ರಾಜರ್ಷಯಸ್ತಥಾ |
ಪರ್ವತಾಶ್ಚೈವ ನದ್ಯಶ್ಚ ಸರ್ವಾಃ ಸರ್ವೇ ಚ ಸಾಗರಾಃ ||೨೩||
ಅಗ್ನೀ ರಕ್ಷತು ತೇ ಜಿಹ್ವಾಂ ಪ್ರಾಣಾನ್ ವಾಯುಸ್ತಥೈವ ಚ |
ಸೋಮೋ ವ್ಯಾನಮಪಾನಂ ತೇ ಪರ್ಜನ್ಯಃ ಪರಿರಕ್ಷತು ||೨೪||
ಉದಾನಂ ವಿದ್ಯುತಃ ಪಾನ್ತು ಸಮಾನಂ ಸ್ತನಯಿತ್ನವಃ |
ಬಲಮಿನ್ದ್ರೋ ಬಲಪತಿರ್ಮನುರ್ಮನ್ಯೇ ಮತಿಂ ತಥಾ ||೨೫||
ಕಾಮಾಂಸ್ತೇ ಪಾನ್ತು ಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಸತ್ತ್ವಮಿನ್ದ್ರೋಽಭಿರಕ್ಷತು |
ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ತೇ ವರುಣೋ ರಾಜಾ ಸಮುದ್ರೋ ನಾಭಿಮಣ್ಡಲಮ್ ||೨೬||
ಚಕ್ಷುಃ ಸೂರ್ಯೋ ದಿಶಃ ಶ್ರೋತ್ರೇ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಪಾತು ತೇ ಮನಃ |
ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಸದಾ ರೂಪಂ ಛಾಯಾಂ ಪಾನ್ತು ನಿಶಾಸ್ತವ ||೨೭||
ರೇತಸ್ತ್ವಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತ್ವಾಪೋ ರೋಮಾಣ್ಯೋಷಧಯಸ್ತಥಾ |
ಆಕಾಶಂ ಖಾನಿ ತೇ ಪಾನ್ತು ದೇಹಂ ತವ ವಸುನ್ಧರಾ ||೨೮||
ವೈಶ್ವಾನರಃ ಶಿರಃ ಪಾತು ವಿಷ್ಣುಸ್ತವ ಪರಾಕ್ರಮಮ್ |
ಪೌರುಷಂ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಽಽತ್ಮಾನಂ ಧ್ರುವೋ ಭ್ರುವೌ ||೨೯||
ಏತಾ ದೇಹೇ ವಿಶೇಷೇಣ ತವ ನಿತ್ಯಾ ಹಿ ದೇವತಾಃ |
ಏತಾಸ್ತ್ವಾಂ ಸತತಂ ಪಾನ್ತು ದೀರ್ಘಮಾಯುರವಾಪ್ನುಹಿ ||೩೦||
ಸ್ವಸ್ತಿ ತೇ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ವಸ್ತಿ ದೇವಾಶ್ಚ ಕುರ್ವತಾಮ್ |
(ಸ್ವಸ್ತಿ ತೇ ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯೌ ಚ ಸ್ವಸ್ತಿ ನಾರದಪರ್ವತೌ) |
ಸ್ವಸ್ತ್ಯಗ್ನಿಶ್ಚೌವ ವಾಯುಶ್ಚ ಸ್ವಸ್ತಿ ದೇವಾಃ ಸಹೇನ್ದ್ರಗಾಃ ||೩೧||
ಪಿತಾಮಹಕೃತಾ ರಕ್ಷಾ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಾಯುರ್ವರ್ಧತಾಂ ತವ |
ಈತಯಸ್ತೇ ಪ್ರಶಾಮ್ಯನ್ತು ಸದಾ ಭವ ಗತವ್ಯಥಃ ||೩೨||
ಇತಿ ಸ್ವಾಹಾ |
ಏತೈರ್ವೇದಾತ್ಮಕೈರ್ಮನ್ತ್ರೈಃ ಕೃತ್ಯಾವ್ಯಾಧಿವಿನಾಶನೈಃ |
ಮಯೈವಂ ಕೃತರಕ್ಷಸ್ತ್ವಂ ದೀರ್ಘಮಾಯುರವಾಪ್ನುಹಿ ||೩೩||
Meaning of the śloka
The passage describes a protective rite performed while sprinkling water from a vessel. The practitioner announces the rite against harmful rites and fear of rakshasas, seeking Brahma's assent. Brahma and the other deities are invoked against beings that afflict the patient, while beings of the earth, atmosphere, directions and dwelling are respectfully asked to protect. Sages, divine and royal seers, mountains, rivers and oceans are also invoked. The prayer assigns protection of the tongue to Agni, pranas to Vayu, vyana to Soma, apana to Parjanya, udana to lightning and samana to thunder. Indra is asked to protect strength; Manu is invoked in connection with manye and understanding. Gandharvas protect desires, Indra sattva, Varuna discernment, and the ocean the navel region. The sun protects sight, the directions hearing, the moon the mind, the stars beauty and the nights the body's lustre. Waters are asked to nourish semen and plants the hairs; space protects the openings and earth the body. Vaishvanara protects the head, Vishnu capability, the foremost Purusha paurusha, Brahma the self, and Dhruva the eyebrows. These deities, described as continually present in the body, are asked to grant protection and long life. The concluding blessings invoke Brahma and the gods, with a parenthesized blessing from the sun, moon, Narada and Parvata, and pray for well-being, longevity, an end to calamities and freedom from suffering. The practitioner closes with svaha and a wish for long life through this protection by mantras described as Vedic and as dispelling harmful rites and disease.
Show commentary
ಇದಾನೀಂ ವ್ರಣಿತಸ್ಯ ಶೋಣಿತಪೂಯಾದಿಸಮ್ಭವಾದ್ರಕ್ಷೋಭಯಪರಿಹಾರಾರ್ಥಂ ರಕ್ಷಾಕರ್ಮ ನಿದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಉದಕುಮ್ಭಾಚ್ಚೇತ್ಯಾದಿ|- ಉದಕುಮ್ಭಾತ್ ಪಾನೀಯಕುಮ್ಭಾತ್, ಆಪಃ ಜಲಂ, ಗೃಹೀತ್ವಾ ಆದಾಯ, ಪ್ರೋಕ್ಷಯನ್ ಪ್ರಮಾರ್ಜಯನ್| ರಕ್ಷಾಕರ್ಮನಿರ್ದಿಷ್ಟಪದಾನಾಂ ಮನ್ತ್ರತ್ವಾದ್ವಿವರಣಂ ನ ಕರಣೀಯಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್; ಅನ್ಯೇ ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ|- ಕೃತ್ಯಾನಾಮಿತಿ ಕುಪಿತಮನ್ತ್ರಿಣೋಽಭಿಚಾರಕರ್ಮಜನಿತಾ ರಾಕ್ಷಸೀ ‘ಕೃತ್ಯಾ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಪ್ರತಿಘಾತಾರ್ಥಂ ನಿವಾರಣಾರ್ಥಮ್, ಅತ್ರ ‘ಪರಿರಕ್ಷಾರ್ಥಂ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ| ತಥಾ ರಕ್ಷೋಭಯಸ್ಯ ಚೇತಿ ರಾಕ್ಷಸಭಯಸ್ಯ ಚ ಪ್ರತಿಘಾತಾರ್ಥಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಬ್ರಹ್ಮಾ ತದನುಮನ್ಯತಾಮಿತಿ ತದ್ರಕ್ಷಾಕರ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಅಙ್ಗೀಕರೋತು| ನಾಗಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯೇ ಯೇ ನಾಗಾದಯಸ್ತ್ವಾಮಭಿದ್ರವನ್ತಿ ಪೀಡಯನ್ತಿ ತಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾದ್ಯಾ ದೇವಾ ಘ್ನನ್ತ್ವಿತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ತತ್ರ ನಾಗಾಃ ವಾಸುಕ್ಯಾದಯಃ, ಪಿಶಾಚಾಃ ಪಿಶಿತಾಶನಾಃ, ಗನ್ಧರ್ವಾಃ ದೇವಗಾಯನಾ ಹಾಹಾಹೂಹೂಪ್ರಭೃತಯಃ, ಪಿತರಃ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾದಯಃ, ಯಕ್ಷಾಃ ಧನದಾದಯಃ, ರಕ್ಷಸಾಃ ರಾವಣಪ್ರಭೃತಯಃ| ದಿಕ್ಷ್ವಿತ್ಯತ್ರ ಯೇ ಚರನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ವಾಸ್ತುನಿವಾಸಾಃ ಗೃಹಭೂಮಿನಿವಾಸಿನಃ| ಪ್ರಾಣಾನಿತಿ ಅಗ್ನಿಃ ಸೋಮೋ ವಾಯುಃ ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಸ್ತಮಃ ಪಞ್ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಭೂತಾತ್ಮೇತಿ ಪ್ರಾಣಾಃ, ಅತ್ರ ದ್ವಾದಶಪ್ರಾಣೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾತವಾಚ್ಯೋಽಪಿ ವಾತಶಬ್ದಃ ಪ್ರಾಣಾಖ್ಯೇ ವಾತವಿಶೇಷೇ ವರ್ತತೇ; ಕುತಃ? ಚತುರ್ಣಾಂ ವ್ಯಾನಾದೀನಾಮಗ್ರೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣತ್ವಾತ್| ಸೋಮಃ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ| ತೇ ತವ| ಪರ್ಜನ್ಯಃ ವೃಷ್ಟಿಮಾನ್ ಮೇಘಃ, ಇನ್ದ್ರ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಸ್ತನಯಿತ್ನವಃ ಮೇಘಾಃ| ಬಲಪತಿರಿತಿ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ವಿಶೇಷಣಮ್| ಮನುಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ, ಮನ್ಯೇ ಗ್ರೀವಾಪಶ್ಚಿಮಭಾಗಾಶ್ರಿತೇ ದ್ವೇ ಸಿರೇ ‘ಮನ್ಯೇ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯೇತೇ, ಮತಿಂ ತಥಾ ಸ ಏವ ಮನುರ್ಮತಿಂ ರಕ್ಷತ್ವಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ; ‘ತಥಾ ಮನುರ್ಮತಿಂ ರಕ್ಷತು’ ಇತ್ಯಹಂ ಮನ್ಯೇ, ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಕೇಚಿತ್| ಸತ್ತ್ವಂ ಗುಣವಿಶೇಷಃ| ಮನಃ ಚಿತ್ತಮ್| ರೂಪಮಿಹ ಲಾವಣ್ಯಂ ವಿವಕ್ಷಿತಂ, ಯತ್ಪರ್ಯಾಯಃ ಸೌನ್ದರ್ಯಮ್| ಛಾಯಾ ಪ್ರಭಾಭೇದಃ; ತದುಕ್ತಮ್- “ಆಸನ್ನಾ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಛಾಯಾ ಪ್ರಭಾ ದೂರಾತ್ ಪ್ರಕಾಶತೇ” (ಚ. ಇ. ಅ. ೭)- ಇತಿ| ರೇತಃ ಶುಕ್ರಮ್, ಆಪಃ ಪಾನೀಯಾನಿ, ಆಪ್ಯಾಯಯನ್ತು ವರ್ಧಯನ್ತು| ಖಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣೀತ್ಯನ್ಯೇ| ಪರಾಕ್ರಮಃ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಮ್| ಪೌರುಷಂ ಮೇಢ್ರಂ, ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠಃ ನಾರಾಯಣಃ| ಆತ್ಮಾನಂ ಜೀವಮ್| ಧ್ರುವಃ ತಾರಾವಿಶೇಷಃ| ಏತಾಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾ ದೇವತಾಃ, ನಿತ್ಯಾಃ ಸತತಸ್ಥಿತಾಃ| ಸ್ವಸ್ತಿ ತೇ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಸ್ವಸ್ತಿ ಮಙ್ಗಲಂ, ಭಗವಾನ್ ವಿಶಿಷ್ಟಜ್ಞಾನವಾನ್, ದೇವಾಃ ಸಹೇನ್ದ್ರಗಾ ಇನ್ದ್ರಾನುಯಾಯಿನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಿತಾಮಹಃ ಬ್ರಹ್ಮಾ| ಈತಯಃ ಅನ್ನಾದಿಕ್ಷಯಹೇತವೋಽತಿವೃಷ್ಟ್ಯಾದಯಃ; ತದುಕ್ತಮ್- “ಅತಿವೃಷ್ಟಿರನಾವೃಷ್ಟಿರ್ಮೂಷಿಕಾಃ ಶಲಭಾಃ ಖಗಾಃ| ಸ್ವಚಕ್ರಂ ಪರಚಕ್ರಂ ಚ ಸಪ್ತೈತಾ ಈತಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ”- ಇತಿ||೧೯-೩೩||
Meaning of the commentary
The rite is introduced in response to fear of rakshasas associated with blood, pus and similar wound conditions. Some authorities hold that the words should not be explained because they are mantras; others provide the explanation that follows. Kritya is interpreted as a harmful female being produced through a hostile practitioner's ritual. An alternative wording speaks of protection rather than repelling. Brahma's assent means acceptance of the rite. The commentary identifies nagas with beings such as Vasuki, pishachas as flesh-eaters, gandharvas as divine singers, pitrs with groups such as the Agnishvattas, yakshas with figures such as Dhanada, and rakshasas with figures such as Ravana. Beings of the dwelling inhabit the house site. Prana is discussed through a list of twelve vital principles, but Vayu's role here is taken specifically as the prana division of vata because the other four divisions are named next. Soma is the moon; Parjanya is a rain-bearing cloud, or Indra according to others; and stanayitnu denotes clouds. Manu is Prajapati. One reading understands manye as the two siras at the back of the neck and also assigns protection of understanding to Manu; another takes manye as 'I think', rather than as anatomical wording. Rupa means beauty, and chaya a kind of lustre, distinguished from prabha as visible nearby rather than from afar. Retas is semen. Kha is interpreted as bodily channels, or alternatively the senses. Parakrama means capability; paurusha is glossed as the penis; the foremost Purusha as Narayana; atman as the living self; and Dhruva as a particular star. The deities are described as continually present. Svasti means auspicious well-being. The calamities mentioned at the end are illustrated as excessive rain, drought, rodents, locusts, birds, and one's own or an opposing army, all associated with destruction of food and other resources.