൧൭. ആമപക്വൈഷണീയാധ്യായഃ

Devanagari IAST (Roman)Telugu Tamil Malayalam Kannada Gujarati Bengali Gurmukhi

Adhikarana ൨ (൩) · Śloka ൩

ശോഫസമുത്ഥാനാ ഗ്രന്ഥിവിദ്രധ്യലജീപ്രഭൃതയഃ പ്രായേണ വ്യാധയോऽഭിഹിതാ അനേകാകൃതയഃ, തൈര്വിലക്ഷണഃ പൃഥുര്ഗ്രഥിതഃ സമോ വിഷമോ വാ ത്വങ്മാംസസ്ഥായീ ദോഷസങ്ഘാതഃ ശരീരൈകദേശോത്ഥിതഃ ശോഫ ഇത്യുച്യതേ ||൩||

View original

शोफसमुत्थाना ग्रन्थिविद्रध्यलजीप्रभृतयः प्रायेण व्याधयोऽभिहिता अनेकाकृतयः, तैर्विलक्षणः पृथुर्ग्रथितः समो विषमो वा त्वङ्मांसस्थायी दोषसङ्घातः शरीरैकदेशोत्थितः शोफ इत्युच्यते ||३||

Meaning of the śloka

Diseases such as granthi, vidradhi and alaji have mostly been described as arising from swelling and can assume many forms. Distinct from those, a dosha aggregation arising in one region of the body, lodged in the skin and flesh, and appearing broad, knotted or elevated, and either regular or irregular in form, is called shopha.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ശോഫസമുത്ഥാനാ ഇത്യാദി| ശോഫസമുത്ഥാനാ ഇതി ശോഥകാരണാഃ, ‘ശോഫസ്യേവ സമുത്ഥാനം യേഷാമ്’ ഇത്യന്യേ| പ്രായേണേതി ബാഹുല്യേന, കദാചിദ്ഭിന്നസമുത്ഥാനാ അപി ഭവന്തി| തൈര്വിലക്ഷണ ഇതി തേഭ്യോ ഗ്രന്ഥ്യാദിഭ്യോ വ്യാധിഭ്യഃ പൃഥഗിത്യര്ഥഃ; ‘തൈര്ഗ്രന്ഥ്യാദിവ്യാധിഭിഃ കൃത്വാ വിലക്ഷണോ നാനാപ്രകാരഃ’ ഇത്യന്യേ| പൃഥുര്വിസ്തീര്ണഃ| ഗ്രഥിതോ ഗ്രന്ഥിരിവോന്നതഃ, ‘ജാതബഹുഗ്രന്ഥിഃ’ ഇത്യന്യേ| സമഃ സമസംസ്ഥാനഃ, വിഷമോ വേതി വിഷമസംസ്ഥാനോ വാ, ഏതേന വ്രണശോഫസ്യാകൃതേരനിയമ ഉക്തഃ| ത്വങ്മാംസസ്ഥായീതി ഏതത്തു പ്രായേണ, കുതഃ? ശേഷവ്രണവസ്തുഷ്വപി വ്രണശോഫസ്യ സമ്ഭവാത്| ദോഷസങ്ഘാത ഇതി ഏകസ്യ ദ്വയോര്ബഹൂനാം വാ ദോഷാണാം സങ്ഘാതോ ദോഷസങ്ഘാതഃ; സങ്ഘാത ഉച്ഛ്രായഃ| ശരീരൈകദേശോത്ഥിത ഇതി ഏതേന സര്വസരാദ്ഭിന്നത്വം പ്രതിപാദയതി||൩||

Meaning of the commentary

Shophasamutthana may mean that these diseases have swelling as their cause; others explain it as their having the same mode of origin as swelling. The qualification mostly allows that they can sometimes have a different origin. Distinct from them can mean separate from granthi and the other named diseases; others interpret it as being made various in form by those diseases. Prithu means broad. Grathita can mean elevated like a nodule; others take it as having developed many nodules. Sama and vishama indicate regular and irregular configurations, showing that the form of a wound-related swelling is not fixed. Residence in skin and flesh applies mostly, because such swelling can also occur in the other structural constituents of a wound. A dosha aggregation may comprise one, two or several doshas, and sanghata here also conveys elevation. Arising in one body region distinguishes this swelling from a disorder spreading throughout the body.

Key terms

shopha: A localized swelling formed by an aggregation of one or more doshas, described here chiefly in skin and flesh.
doShasa~gghAta (doshasanghata): An aggregation of one, two or several doshas; the commentary also relates the term to elevation.

Adhikarana ൩ (൪) · Śloka ൪

സ ഷഡ്വിധോ വാതപിത്തകഫശോണിതസന്നിപാതാഗന്തുനിമിത്തഃ | തസ്യ ദോഷരൂപവ്യഞ്ജനൈര്ലക്ഷണാനി വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ | തത്ര, വാതശോഫഃ കൃഷ്ണോऽരുണോ വാ പരുഷോ മൃദുരനവസ്ഥിതാസ്തോദാദയശ്ചാത്ര വേദനാവിശേഷാ ഭവന്തി; പിത്തശോഫഃ പീതോ മൃദുഃ സരക്തോ വാ ശീഘ്രാനുസാര്യോഷാദയശ്ചാത്ര വേദനാവിശേഷാ ഭവന്തി; ശ്ലേഷ്മശ്വയഥുഃ പാണ്ഡുഃ കഠിനഃ സ്നിഗ്ധഃ ശീതോ സ്നിഗ്ധോ മന്ദാനുസാരീ കണ്ഡ്വാദയശ്ചാത്ര വേദനാവിശേഷാ ഭവന്തി; സര്വവര്ണവേദനഃ സന്നിപാതശ്വയഥുഃ; പിത്തവച്ഛോണിതജോऽതികൃഷ്ണശ്ച; പിത്തരക്തലക്ഷണ ആഗന്തുര്ലോഹിതാവഭാസശ്ച ||൪||

View original

स षड्विधो वातपित्तकफशोणितसन्निपातागन्तुनिमित्तः | तस्य दोषरूपव्यञ्जनैर्लक्षणानि व्याख्यास्यामः | तत्र, वातशोफः कृष्णोऽरुणो वा परुषो मृदुरनवस्थितास्तोदादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; पित्तशोफः पीतो मृदुः सरक्तो वा शीघ्रानुसार्योषादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; श्लेष्मश्वयथुः पाण्डुः कठिनः स्निग्धः शीतो स्निग्धो मन्दानुसारी कण्ड्वादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; सर्ववर्णवेदनः सन्निपातश्वयथुः; पित्तवच्छोणितजोऽतिकृष्णश्च; पित्तरक्तलक्षण आगन्तुर्लोहितावभासश्च ||४||

Meaning of the śloka

This wound swelling is of six kinds, caused by vata, pitta, kapha, blood, combined doshas, or an external factor. Their signs are explained through the characteristic appearances and manifestations of the doshas. Vata swelling is black or reddish, rough, soft and unstable or mobile, with distinctive pains such as pricking. Pitta swelling is yellow, soft, or reddish, spreads quickly, and has sensations such as localized burning. Kapha swelling is pale, hard, unctuous, cold, slowly spreading, and has sensations such as itching. A swelling caused by all doshas displays all colours and pains. A blood-caused swelling resembles the pitta type but is very dark. An externally caused swelling has features of pitta and blood and a reddish appearance.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

സ ഇത്യാദി| തസ്യ വ്രണശോഫസ്യ| ദോഷരൂപവ്യഞ്ജനൈരിതി വാതാദിരൂപൈര്വാതാദിലക്ഷണൈശ്ചേത്യര്ഥഃ; ‘ദോഷരൂപവ്യഞ്ജനൈഃ ദോഷാണാം വാതാദീനാം രൂപാണ്യാകൃതയോ വ്യജ്യന്ത ഏഭിരിതി വ്യഞ്ജനാനി’ ഇത്യന്യേ| തത്രേത്യാദി| അനവസ്ഥിതഃ ചലഃ| തോദാദയശ്ചേതി ആദിശബ്ദാദ്ഭേദനച്ഛേദനാദയഃ| പിത്തശോഫ ഇത്യാദി| ഓഷാദയശ്ചേതി ആദിശബ്ദാച്ചോഷപരിദാഹധൂമായനാനി ഗൃഹ്യന്തേ| ശ്ലേഷ്മശോഫഃ പാണ്ഡുരിത്യാദി| കണ്ഡ്വാദയശ്ചേതി ആദിശബ്ദാദ്ഗുരുത്വസുപ്തത്വാദയഃ| ആഗന്തുരിതി പതനപീഡനാദികൃതഃ||൪||

Meaning of the commentary

The sixfold subject is wound swelling. The dosha indicators are the forms and characteristic signs of vata and the others; an alternative explanation takes vyangjana as the signs through which the forms of the doshas become manifest. Anavasthita means mobile. The inclusive term after pricking pain also covers splitting, cutting and similar pains. The inclusive term after osha in pitta swelling covers sucking or drawing pain, widespread burning and a smoky sensation. The inclusive term after itching in kapha swelling covers heaviness, numbness and similar features. An externally caused swelling is one produced by falling, compression or comparable trauma.

Key terms

sannipAtashvayathu (sannipatashvayathu): A swelling produced by the combined doshas and therefore displaying the range of colours and pains.
Agantu (agantu): Arising from an external cause such as a fall, compression or similar trauma.

Adhikarana ൭ (൯) · Śloka ൯

തത്ര, ആമച്ഛേദേ മാംസസിരാസ്നായുസന്ധ്യസ്ഥിവ്യാപാദനമതിമാത്രം ശോണിതാതിപ്രവൃത്തിര്വേദനാപ്രാദുര്ഭാവോऽവദരണമനേകോപദ്രവദര്ശനം ക്ഷതവിദ്രധിര്വാ ഭവതി | സ യദാ ഭയമോഹാഭ്യാം പക്വമപ്യപക്വമിതി മന്യമാനശ്ചിരമുപേക്ഷതേ വ്യാധിം വൈദ്യസ്തദാ ഗമ്ഭീരാനുഗതോ ദ്വാരമലഭമാനഃ പൂയഃ സ്വമാശ്രയമവദാര്യോത്സങ്ഗം മഹാന്തമവകാശം കൃത്വാ നാഡീം ജനയിത്വാ കൃച്ഛ്രസാധ്യോ ഭവത്യസാധ്യോ വേതി ||൯||

View original

तत्र, आमच्छेदे मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिव्यापादनमतिमात्रं शोणितातिप्रवृत्तिर्वेदनाप्रादुर्भावोऽवदरणमनेकोपद्रवदर्शनं क्षतविद्रधिर्वा भवति | स यदा भयमोहाभ्यां पक्वमप्यपक्वमिति मन्यमानश्चिरमुपेक्षते व्याधिं वैद्यस्तदा गम्भीरानुगतो द्वारमलभमानः पूयः स्वमाश्रयमवदार्योत्सङ्गं महान्तमवकाशं कृत्वा नाडीं जनयित्वा कृच्छ्रसाध्यो भवत्यसाध्यो वेति ||९||

Meaning of the śloka

If an unripe swelling is incised, the flesh, vessels, ligaments, joints and bones may be injured; excessive bleeding, pain, tearing, many complications or a traumatic abscess may arise. Conversely, if a physician, through fear or confusion, mistakes even a ripe swelling for an unripe one and neglects the disease for a long time, the pus travels deeply. Unable to find an outlet, it tears its own site, creates a large cavity or pocket, forms a sinus tract, and the condition becomes difficult to cure or incurable.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ആമം ന ഛിന്ദ്യാത് പക്വം നോപേക്ഷേതേതി ദര്ശയന്നാഹ- തത്രേത്യാദി | ആമച്ഛേദേ ഇതി ആമശബ്ദാത് പച്യമാനസ്യാപി ഗ്രഹണാത്തത്രാപ്യേതേ ദോഷാഃ| വ്യാപാദനം ഹിംസനമ്| അവദരണം വിദരണമ്| ക്ഷതവിദ്രധിഃ ‘തൈസ്തൈര്ഭാവൈരഭിഹതേ ക്ഷതേ വാ’ (നി. അ. ൯) ഇത്യാദിവിദ്രധിനിദാനോക്തഃ| സ യദേത്യാദി| മോഹഃ അജ്ഞാനമ്| ചിരം പ്രഭൂതകാലമ്| ഗമ്ഭീരാനുഗതഃ ദൂരാനുപ്രവിഷ്ടഃ| ഉത്സങ്ഗ ഇവോത്സങ്ഗഃ, വ്രണാശയേ ഹി ചിരകാലം പൂയാവസ്ഥാനേനാവദാരിതമന്തഃപ്രദേശാന്തരം നിമ്നമുത്സങ്ഗതുല്യത്വാത് ‘ഉത്സങ്ഗ’ ഇത്യുച്യതേ; ‘ഉത് ഊര്ധ്വം പൂയസ്യ സങ്ഗ ഉത്സങ്ഗഃ’ ഇത്യന്യേ| അവകാശമ് അന്തരാലമ്||൯||

Meaning of the commentary

The passage establishes that an unripe swelling should not be incised and a ripe one should not be neglected. Here the term for unripe also includes a swelling that is still ripening, since the same harms can occur in it. Injury means destruction, and avadarana means tearing. Kshatavidradhi is the traumatic abscess described in the chapter on the diagnosis of abscess. Moha means lack of understanding, a long time means an extended period, and deeply traveled means that the pus has penetrated far within. Utsanga is explained as a depressed internal pocket resembling a lap, produced when pus remains for a long time and tears into another internal region of the wound-bed. Others derive utsanga from pus becoming lodged upward. Avakasha means an intervening cavity or space.

Key terms

Amacchede (amacchede): Incision of an unripe or still-ripening swelling.
utsa~ggam (utsangam): An internal pocket or cavity formed by retained pus; an alternative explanation takes it as upward lodging of pus.
nADIm (nadim): A sinus tract formed after pus penetrates and creates an internal cavity.

Adhikarana ൧൩ (൧൭-൧൮) · Śloka ൧൮

ആദൌ വിമ്ലാപനം കുര്യാദ്ദ്വിതീയമവസേചനമ് | തൃതീയമുപനാഹം തു ചതുര്ഥീം പാടനക്രിയാമ് ||൧൭|| പഞ്ചമം ശോധനം കുര്യാത് ഷഷ്ഠം രോപണമിഷ്യതേ | ഏതേ ക്രമാ വ്രണസ്യോക്താഃ സപ്തമം വൈകൃതാപഹമ് ||൧൮||

View original

आदौ विम्लापनं कुर्याद्द्वितीयमवसेचनम् | तृतीयमुपनाहं तु चतुर्थीं पाटनक्रियाम् ||१७|| पञ्चमं शोधनं कुर्यात् षष्ठं रोपणमिष्यते | एते क्रमा व्रणस्योक्ताः सप्तमं वैकृतापहम् ||१८||

Meaning of the śloka

The first measure is vimlapana, the second avasecana, the third upanaha and the fourth incision. The fifth is cleansing, the sixth is healing, and the seventh removes deformity. These are the stated successive classes of treatment for a wound.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

വ്രണസ്യ ഷഷ്ടേരുപക്രമാണാം സൂത്രസ്ഥാനേ സൂത്രണാര്ഥം വിമ്ലാപനാദീനുപക്രമാന്നിര്ദിശന്നാഹ- ആദാവിത്യാദി| ആദൌ വിമ്ലാപനമങ്ഗുല്യാദിമര്ദനേന ശോഫവിലയനമ്| അവസേചനം ജലൌകാദിഭീ രക്തവിസ്രാവണമ്| ഉപനാഹോ ബന്ധനം പാചനായ| വൈകൃതാപഹമിതി സവര്ണകരണരോമസഞ്ജനനാദി| അന്യേ ത്വന്യഥാऽऽപാതനികാം ഗൃഹ്ണന്ത്യന്യഥൈവ ച വ്യാഖ്യാനയന്തി- തത്ര വ്രണസ്യ ഷഷ്ടേരുപക്രമാണാം സുഖബോധാര്ഥം ലക്ഷണാന്തരേണ സപ്തത്വം ദര്ശയന്നാഹ,- ആദാവിത്യാദി| വിമ്ലാപനശബ്ദോऽത്ര ബഹിഃപ്രമാര്ജനേ ശോഫവിലയനകരേ ലേപപരിഷേകാഭ്യങ്ഗസ്വേദാദൌ വര്തതേ, ന തു മന്ദവേദനസ്യ സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ ശോഫസ്യ ദ്വിവ്രണീയപഠിതവേണുനാലാങ്ഗുഷ്ഠാദിമര്ദനേ| അവസേചനം വിസ്രാവണമ്, അവസേചനശബ്ദോऽപ്യത്ര വമനവിരേകശോണിതവിസ്രാവണാദ്യന്തര്ബഹിഃപ്രമാര്ജനേ വര്തതേ, ന തു കേവല ഏവ വിസ്രാവണേ| ഏവം ശേഷേഷ്വപ്യുപക്രമേഷൂപക്രമാന്തരാണി സമാനേഷു സമാനാന്യന്തര്ഭാവ്യാനി||൧൭-൧൮||

Meaning of the commentary

The verses introduce, in condensed form in the Sutrasthana, the sixty measures for wounds by naming seven principal stages. In the first explanation, vimlapana is dispersing a swelling by massage with the fingers or similar means; avasecana is bloodletting with leeches and related methods; upanaha is bandaging or applying a poultice to promote maturation; and removal of deformity includes restoring normal colour and promoting hair growth. The commentary also preserves another interpretation. According to it, the sixty measures are grouped under seven headings by another distinguishing scheme for easier understanding. Vimlapana then broadly denotes external measures that disperse swelling, including paste, irrigation, massage and fomentation, rather than only the massage with bamboo, reed, thumb or similar instruments prescribed elsewhere for a mildly painful, oleated and fomented swelling. Avasecana then means drainage or evacuation broadly, including emesis, purgation, bloodletting and other internal or external cleansing, rather than bloodletting alone. The remaining headings similarly include other measures that share the same function.

Key terms

vimlApanam (vimlapanam): Dispersal of swelling; interpreted narrowly as massage or broadly as external dispersing measures such as pastes, irrigation, massage and fomentation.
avasecanam: Drainage or evacuation; interpreted as bloodletting in one explanation and as a broader class including emesis, purgation and bloodletting in another.
vaikRutApaham (vaikritapaham): Measures that remove residual deformity, including restoration of normal colour and promotion of hair growth.

← 16. karṇavyadhabandhavidhyadhyāyaḥ 18. vraṇālēpanabandhavidhyadhyāyaḥ →