ગોધા વિપાકે મધુરા કષાયકટુકા સ્મૃતા | વાતપિત્તપ્રશમની બૃંહણી બલવર્ધની ||૮૧|| શલ્યકઃ સ્વાદુપિત્તઘ્નો લઘુઃ શીતો વિષાપહઃ | પ્રિયકો મારુતે પથ્યોઽજગરસ્ત્વર્શસાં હિતઃ ||૮૨|| દુર્નામાનિલદોષઘ્નાઃ કૃમિદૂષીવિષાપહાઃ | ચક્ષુષ્યા મધુરાઃ પાકે સર્પા મેધાગ્નિવર્ધનાઃ ||૮૩|| દર્વીકરા દીપકાશ્ચ તેષૂક્તાઃ કટુપાકિનઃ | મધુરાશ્ચાતિચક્ષુષ્યાઃ સૃષ્ટવિણ્મૂત્રમારુતાઃ ||૮૪||
View original
गोधा विपाके मधुरा कषायकटुका स्मृता | वातपित्तप्रशमनी बृंहणी बलवर्धनी ||८१|| शल्यकः स्वादुपित्तघ्नो लघुः शीतो विषापहः | प्रियको मारुते पथ्योऽजगरस्त्वर्शसां हितः ||८२|| दुर्नामानिलदोषघ्नाः कृमिदूषीविषापहाः | चक्षुष्या मधुराः पाके सर्पा मेधाग्निवर्धनाः ||८३|| दर्वीकरा दीपकाश्च तेषूक्ताः कटुपाकिनः | मधुराश्चातिचक्षुष्याः सृष्टविण्मूत्रमारुताः ||८४||
Meaning of the śloka
Monitor lizard is described as sweet after digestion, astringent and pungent, calming vāta and pitta, nourishing, and strength-promoting. Śalyaka is sweet, light, cooling, reduces pitta, and is said to counter poison. Priyaka is considered suitable in vāta conditions, while python is said to be suitable for piles. Snakes are described as reducing durnāma, vāta disorders, worms, and dūṣīviṣa; as beneficial for the eyes; sweet after digestion; and promoting intellect and agni. Among them, darvīkara and dīpaka snakes are said to have a pungent post-digestive effect, to be sweet and especially beneficial for the eyes, and to promote the passage of stool, urine, and vāta.
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ગોધેત્યાદિ| દૂષીવિષાપહા ઇતિ વિષમેવ દાવાગ્નિવાતાતપાદ્યભિભવેન મન્દતાં ગતં વિષપીતસ્ય વા વિષં દૂષીવિષમ્| સર્પાઃ સામાન્યસર્પાઃ| દર્વીકરાઃ ફણાકરા ઇત્યર્થઃ| દીપકા રાજિમન્તઃ||૮૧-૮૪||
Meaning of the commentary
The commentary defines dūṣīviṣa as poison that has become weakened through factors such as forest fire, wind, or sun, or as residual poison in a person who has ingested poison. It says ‘snakes’ refers to snakes generally, identifies darvīkara as hooded snakes, and dīpaka as the striped rājimant type.
Key terms
- godhA (godhā)
- Monitor lizard.
- shalyaka (śalyaka)
- A burrow-dwelling animal described with specific dietary qualities.
- dUShIviSha (dūṣīviṣa)
- Weakened or residual poison as defined by the commentary.
- darvIkara (darvīkara)
- A hooded snake.
- dIpaka (dīpaka)
- Identified as a striped rājimant snake type.