અત્ર કેચિદાહુરાચાર્યાઃ- પ્રાવૃડ્વર્ષાશરદ્ધેમન્તવસન્તગ્રીષ્મેષુ યથાસઙ્ખ્યં મૂલપત્રત્વક્ક્ષીરસારફલાન્યાદદીતેતિ; તત્તુ ન સમ્યક્, સૌમ્યાગ્નેયત્વાજ્જગતઃ | સૌમ્યાન્યૌષધાનિ સૌમ્યેષ્વૃતુષ્વાદદીત, આગ્નેયાન્યાગ્નેયેષુ; એવમવ્યાપન્નગુણાનિ ભવન્તિ | સૌમ્યાન્યૌષધ્મનિ સૌમ્યેષ્વૃતુષુ ગૃહીતાનિ સોમગુણભૂયિષ્ઠાયાં ભૂમૌ જાતાન્યતિમધુરસ્નિગ્ધશીતાનિ જાયન્તે | એતેન શેષં વ્યાખ્યાતમ્ ||૫||
View original
अत्र केचिदाहुराचार्याः- प्रावृड्वर्षाशरद्धेमन्तवसन्तग्रीष्मेषु यथासङ्ख्यं मूलपत्रत्वक्क्षीरसारफलान्याददीतेति; तत्तु न सम्यक्, सौम्याग्नेयत्वाज्जगतः | सौम्यान्यौषधानि सौम्येष्वृतुष्वाददीत, आग्नेयान्याग्नेयेषु; एवमव्यापन्नगुणानि भवन्ति | सौम्यान्यौषध्मनि सौम्येष्वृतुषु गृहीतानि सोमगुणभूयिष्ठायां भूमौ जातान्यतिमधुरस्निग्धशीतानि जायन्ते | एतेन शेषं व्याख्यातम् ||५||
Meaning of the śloka
Some teachers say that roots, leaves, bark, latex, heartwood and fruits should be collected respectively in the rainy approach, rainy season, autumn, early winter, spring and summer. The text rejects this as incomplete because the world has cooling lunar and heating solar qualities. Cooling medicines should be collected in cooling seasons and heating medicines in heating seasons so that their qualities remain unimpaired. Cooling medicines collected in cooling seasons from land rich in lunar qualities are said to become exceptionally sweet, unctuous and cold. The remaining combinations are to be understood by analogy.
🔊 Audio coming soon
Show commentary
સૌમ્યેષુ વર્ષાહેમન્તશિશિરેષ્વિત્યર્થઃ| આગ્નેયેષુ શરદ્વસન્તગ્રીષ્મેષુ| આત્યયિકે કાર્યે પુનઃ પૂર્વાહ્ણાદિષુ વસન્તાદિષુ યથાયથમૌષધાન્યાદદીત| અયમભિપ્રાયઃ- આગ્નેયાન્યૌષધાન્યાગ્નેયેષુ ઋતુષુ ગૃહીતાન્યાગ્નેયગુણભૂયિષ્ઠાયાં ભૂમાવતિકટુરૂક્ષોષ્ણાનિ જાયન્ત ઇતિ||૫||
Meaning of the commentary
The cooling seasons are the rains, early winter and late winter. The heating seasons are autumn, spring and summer. For urgent need, medicines may instead be gathered appropriately during parts of the day corresponding analogically to spring and the other seasons. The implied counterpart is that heating medicines collected in heating seasons from land dominated by heating qualities become exceptionally pungent, dry and hot.
Key terms
- saumya
- Cooling or lunar in quality.
- Agneya (agneya)
- Heating or fiery in quality.