൪൫. ദ്രവദ്രവ്യവിധ്യധ്യായഃ

Devanagari IAST (Roman)Telugu Tamil Malayalam Kannada Gujarati Bengali Gurmukhi

Adhikarana ൭ (൮) · Śloka ൮

തത്ര വര്ഷാസ്വാന്തരിക്ഷമൌദ്ഭിദം വാ സേവേത, മഹാഗുണത്വാത്; ശരദി സര്വം, പ്രസന്നത്വാത്; ഹേമന്തേ സാരസം താഡാഗം വാ; വസന്തേ കൌപം പ്രാസ്രവണം വാ; ഗ്രീഷ്മേऽപ്യേവം; പ്രാവൃഷി ചൌണ്ട്യമനഭിവൃഷ്ടം സര്വം ചേതി ||൮||

View original

तत्र वर्षास्वान्तरिक्षमौद्भिदं वा सेवेत, महागुणत्वात्; शरदि सर्वं, प्रसन्नत्वात्; हेमन्ते सारसं ताडागं वा; वसन्ते कौपं प्रास्रवणं वा; ग्रीष्मेऽप्येवं; प्रावृषि चौण्ट्यमनभिवृष्टं सर्वं चेति ||८||

Meaning of the śloka

The text assigns water sources by season: at the end of the rains, atmospheric or upward-emerging water; in autumn, all water because it is clear; in winter, lake or reservoir water; in spring and likewise summer, well or spring water; and in the early rains, cunti water and older water not newly reached by rain.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

തത്രേത്യാദി| അത്ര വര്ഷാശബ്ദോ വര്ഷാന്തേ ആശ്വയുജേ വര്തതേ ന തു ഭാദ്രപദേ, തത്രാന്തരിക്ഷജലസ്യ നിഷിദ്ധത്വാത്; തദുക്തം- “ബലാഹകാദ്യാഃ സമദാഃ കീടാ ലൂതാശ്ച ഖേചരാഃ| തദ്വിഷോത്സര്ഗസംസര്ഗാദഗ്രാഹ്യം തത്തദാ ജലമ്” ഇതി| തര്ഹി ഭാദ്രപദേ കിം പാതവ്യമ്? അത്രോച്യതേ- ഭാദ്രപദേ മാസ്യാകാശഗുണഭൂയിഷ്ഠഭൂമ്യാശ്രിതമാന്തരിക്ഷവദ്ഭവതീതി തത്പയഃ പേയമിതി| അന്യേ പുനസ്തപ്തശീതമമ്ഭോ ഭാദ്രപദേ പായയന്തി, പൂര്വസ്ഥാപിതം മാഹേന്ദ്രം വാ; അന്യേ തു ‘വര്ഷാസ്വാന്തരിക്ഷമൌദ്ഭിദം കൌപം വാ’ ഇതി പഠന്തി, തച്ച കൌപം വിദാഹപരിഹാരാര്ഥം സക്ഷൌദ്രം പേയമിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| ശരദി സര്വം ‘പാതവ്യമ്’ ഇതി ശേഷഃ| പ്രസന്നത്വാദിതി പ്രസന്നത്വം നിര്ദോഷത്വമഗസ്ത്യോദയാത്| പ്രാവൃഷി ചൌണ്ട്യമനവമനഭിവൃഷ്ടം സര്വം ചേതി അനവം പുരാതനം, തച്ച സാരസം താഡാഗം വാ; അനഭിവൃഷ്ടമനാഭസം, തച്ച കൌപമ്| പരം യത്ര ന വൃഷ്ടോ ദേവസ്തദാ സര്വമേവ പാതവ്യം യദി വാ സംസ്കൃതം ഭവേത് ക്വഥനാദിഭിഃ; സര്വത്രൈവാഭിനവസ്യ ജലസ്യ പ്രവിഷ്ടത്വാത്| അന്യേ തു ‘അനവമ്’ ഇത്യസ്യ സ്ഥാനേ ‘അനഭിനവമ്’ ഇതി പഠന്തി; അത്രാപി സ ഏവാര്ഥഃ||൮||

Meaning of the commentary

Here 'rainy season' means its end in Ashvayuja, not Bhadrapada, when atmospheric water is rejected because of a traditional concern about contamination from clouds, insects and airborne creatures. For Bhadrapada, the commentary allows ground-supported water rich in space qualities, or according to others boiled-and-cooled water or previously stored Mahendra water. A variant adds well water to atmospheric and udbhida water, taken with honey to avoid vidaha. Autumnal clarity is attributed to the rising of Agastya. In the early rains, anava means old water, such as lake or reservoir water, and anabhivrishta means well water not reached by rain. If it has not rained, any processed water may be taken because fresh rain has not entered it. Another reading has anabhinava, with the same meaning.

Key terms

anava: Old rather than newly collected water in this context.
anabhivRuShTa (anabhivrishta): Water not reached by recent rain.
prasanna: Clear or considered free from defects.

Adhikarana ൮ (൯-൧൦) · Śloka ൧൦

കീടമൂത്രപുരീഷാണ്ഡശവകോഥപ്രദൂഷിതമ് | തൃണപര്ണോത്കരയുതം കലുഷം വിഷസംയുതമ് ||൯|| യോऽവഗാഹേത വര്ഷാസു പിബേദ്വാऽപി നവം ജലമ് | സ ബാഹ്യാഭ്യന്തരാന് രോഗാന് പ്രാപ്നുയാത് ക്ഷിപ്രമേവ തു ||൧൦||

View original

कीटमूत्रपुरीषाण्डशवकोथप्रदूषितम् | तृणपर्णोत्करयुतं कलुषं विषसंयुतम् ||९|| योऽवगाहेत वर्षासु पिबेद्वाऽपि नवं जलम् | स बाह्याभ्यन्तरान् रोगान् प्राप्नुयात् क्षिप्रमेव तु ||१०||

Meaning of the śloka

Water contaminated by decomposition of insects, urine, feces, eggs or carcasses, filled with heaps of grass and leaves, turbid or mixed with poison is condemned. The text says that bathing in or drinking newly collected rainy-season water can quickly cause external and internal diseases.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ഇദാനീം നവസ്യ സലിലസ്യ ബാഹ്യാഭ്യന്തരപ്രയോഗേ ബാഹ്യാഭ്യന്തരാനേവ ച രോഗാന്നിര്ദിശന്നാഹ- കീടേത്യാദി| കീടാദിഭിഃ സഹ കോഥശബ്ദഃ പ്രത്യേകമഭിസമ്ബധ്യതേ, കോഥഃ ശടിതത്വം; കീടാഃ സവിഷാ വൃശ്ചികാദയഃ, ശവോ മൃതപ്രാണിശരീരം, പ്രദൂഷിതം വികൃതീകൃതമ്| തൃണപര്ണോത്കരയുതമിതി തൃണപര്ണാനാമുത്കരഃ സമൂഹസ്തേന യുതമ്| കലുഷം മലിനമ്| വിഷസംയുതമിതി സ്ഥാവരജങ്ഗമവിഷയുക്തമിത്യര്ഥഃ| വര്ഷാസ്വിതി ആശ്വയുജം വിഹായാഷാഢശ്രാവണഭാദ്രപദാ ഗൃഹ്യന്തേ| വര്ഷാശബ്ദോऽയം പ്രാവൃഷി വര്ഷാസു ച വര്തതേ| തദാഹ- “വര്ഷാസു ചതുരോ മാസാന് മാത്രാവദുദകം പിബേത്” ഇതി| ബാഹ്യാഭ്യന്തരാന് രോഗാനിതി ബാഹ്യാഃ കുഷ്ഠാദയഃ, ആഭ്യന്തരാസ്തൂദരാദയഃ; തേ ച യഥാസങ്ഖ്യമവഗാഹപാനാഭ്യാം ജ്ഞേയാഃ||൯-൧൦||

Meaning of the commentary

Kotha, meaning decay, applies separately to insects and each following contaminant. Insects include venomous creatures such as scorpions; shava is an animal corpse; kalusha means dirty or turbid; and poison may be plant- or animal-derived. Here the rainy months are Ashadha, Shravana and Bhadrapada, excluding Ashvayuja. External diseases such as kushtha are associated with bathing, and internal disorders such as udara with drinking.

Key terms

kotha: Decay or putrefaction affecting the listed contaminants.
kaluSha (kalusha): Dirty or turbid.
nava jala (nava-jala): Newly collected water during the specified rainy months.

Adhikarana ൩൭ (൪൯) · Śloka ൪൯

തത്ര സര്വമേവ ക്ഷീരം പ്രാണിനാമപ്രതിഷിദ്ധം ജാതിസാത്മ്യാത്, വാതപിത്തശോണിതമാനസേഷ്വപി വികാരേഷ്വവിരുദ്ധം, ജീര്ണജ്വരകാസശ്വാസശോഷക്ഷയഗുല്മോന്മാദോദരമൂര്ച്ഛാഭ്രമമദദാഹപിപാസാഹൃദ്ബസ്തിദോഷ- പാണ്ഡുരോഗഗ്രഹണീദോഷാര്ശഃശൂലോദാവര്താതിസാരപ്രവാഹികായോനിരോഗഗര്ഭാസ്രാവരക്തപിത്തശ്രമക്ലമഹരം, പാപ്മാപഹം ബല്യം വൃഷ്യം വാജീകരണം രസായനം മേധ്യം വയഃസ്ഥാപനമായുഷ്യം ജീവനം ബൃംഹണം സന്ധാനം വമനവിരേചനാസ്ഥാപനം തുല്യഗുണത്വാച്ചൌജസോ വര്ധനം ബാലവൃദ്ധക്ഷതക്ഷീണാനാം ക്ഷുദ്വ്യവായവ്യായാമകര്ശിതാനാം ച പഥ്യതമമ് ||൪൯||

View original

तत्र सर्वमेव क्षीरं प्राणिनामप्रतिषिद्धं जातिसात्म्यात्, वातपित्तशोणितमानसेष्वपि विकारेष्वविरुद्धं, जीर्णज्वरकासश्वासशोषक्षयगुल्मोन्मादोदरमूर्च्छाभ्रममददाहपिपासाहृद्बस्तिदोष- पाण्डुरोगग्रहणीदोषार्शःशूलोदावर्तातिसारप्रवाहिकायोनिरोगगर्भास्रावरक्तपित्तश्रमक्लमहरं, पाप्मापहं बल्यं वृष्यं वाजीकरणं रसायनं मेध्यं वयःस्थापनमायुष्यं जीवनं बृंहणं सन्धानं वमनविरेचनास्थापनं तुल्यगुणत्वाच्चौजसो वर्धनं बालवृद्धक्षतक्षीणानां क्षुद्व्यवायव्यायामकर्शितानां च पथ्यतमम् ||४९||

Meaning of the śloka

Because of species-congeniality, the text says that all eight kinds of milk are generally permissible for living beings and compatible with disorders attributed to vata, pitta, blood and the mind. It attributes to milk relief of a long list of conditions, including chronic fever, cough, breathing difficulty, dryness or wasting, kshaya, gulma, mental disturbance, abdominal disease, fainting, dizziness, intoxication, burning, thirst, disorders of the heart and bladder, pandu, grahani disorder, piles, pain, udavarta, diarrhea, pravahika, disorders of the female reproductive system, miscarriage, raktapitta, fatigue and exhaustion. It further calls milk strengthening, nourishing, aphrodisiac, vajikarana, rasayana, supportive of intellect and lifespan, life-sustaining, bulk-promoting, uniting fractures, usable with emetic, purgative and asthapana therapies, and augmenting ojas. It is described as especially suitable for children, older people, the injured, the depleted, and those emaciated by hunger, sexual activity or exercise.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

സര്വേഷാമേവ സമാനഗുണാനാം ക്ഷീരാണാം സമാനകര്മ നിര്ദേഷ്ടുമാഹ- തത്രേത്യാദി| സര്വമ് അഷ്ടവിധമപാത്യര്ഥഃ| പ്രാണിനാം ജരായുജാനാമ്| ജാതിസാത്മ്യാത് മനുഷ്യാദിജാതിസുഖകരത്വാത്| മാനസേഷു വികാരേഷു രജസ്തമഃസംസര്ഗജേഷു| ജീര്ണജ്വരേത്യാദി ജീര്ണശബ്ദമേകേ ജ്വരേണ സഹ സമ്ബധ്നന്തി, അന്യേ തു ക്ലമാന്തൈര്ജ്വരാദിഭിഃ സഹ, ജീര്ണത്വേനൈതേഷു പ്രായേണ വാതപിത്താനുബന്ധോ ഭവതീത്യാഹുഃ| ഹരശബ്ദോ ജ്വരാദിഭിഃ ക്ലമാന്തൈഃ സര്വൈഃ സഹ പ്രത്യേകമഭിസമ്ബധ്യതേ| കാസേതി കാസോऽത്ര കഫകാസം ത്യക്ത്വാ, ശോഷോऽത്ര മുഖകണ്ഠതാലൂനാം, ക്ഷയോ രാജയക്ഷ്മാ, ഗുല്മോദരയോര്വാതപൈത്തികയോഃ, മൂര്ച്ഛാഭ്രമമദപിപാസാസു കഫാമരഹിതാസു, ഹൃദയദോഷാണാം വാതപിത്തപ്രായാണാം, പാണ്ഡുരോഗേ വാതപിത്തപ്രായേ, ഗ്രഹണീപ്രദോഷേ ജീര്ണാവസ്ഥായാമ്, അര്ശസ്സു രക്തപിത്തപ്രബലേഷു, അതിസാരേ വാതപിത്തശോണിതപ്രായേ പക്വാവസ്ഥായാം, പ്രവാഹികായാം വാതപിത്തപ്രബലായാം, ഗര്ഭസ്രാവേ ആമാന്വയാദിനാ; രക്തപിത്തേ കഫപ്രധാനേ, അഗ്നിമാന്ദ്യേ ച ന ദേയമ്| ബല്യം മാംസോപചയകരമ്, അന്യേ ഓജസോ വര്ധനമിതി; തന്മതേ ‘ഓജസോ വര്ധനമ്’ ഇതി പാഠോऽഗ്രേ ന ഭവതി| വൃഷ്യം ശുക്രജനകം, വാജീകരണം ശുക്രപ്രവര്തനമ്, ഏതേന ജനകപ്രവര്തകമിത്യുക്തമ്| രസായനം സതതോപയോഗാത്| മേധ്യം മേധാജനകം പവിത്രം വാ| പാപ്മാപഹം പാപോപശമനം വിശേഷതോ ഗവ്യമ്| വയഃസ്ഥാപനം ജരയാ വിനാ| ആയുഷ്യം ആയുഷേ ഹിതമ്| സന്ധാനം ഭഗ്നസ്യ| വമനവിരേചനാസ്ഥാപനമിതി വമനം വമനദ്രവ്യസംയോഗി; വിരേചനം സരത്വാന്മൃദുകോഷ്ഠസ്യ, ‘രേചനദ്രവ്യസംയോഗാദ്വിരേചനമ്’ ഇത്യന്യേ; ആസ്ഥാപനമ് ആസ്ഥാപനദ്രവ്യസംയോഗി, ആസ്ഥാപനം നിരൂഹണമിത്യനര്ഥാന്തരമ്| തുല്യഗുണത്വാച്ചൌജസോ വര്ധനമിതി യാവന്ത ഏവൌജസോ ഗുണാസ്താവന്ത ഏവ ക്ഷീരസ്യാപി, തേന തൈസ്തൈരേവാത്മഗുണൈസ്തേഷാം സമാനാനാമോജസോ ഗുണാനാമഭിവര്ധനമ്| ജേജ്ഝടസ്തു ‘ഗവ്യം തു ശീതം സ്നിഗ്ധം മധുരമവിദാഹീ’ ഇതി പഠതി, ശേഷം തു സമം; തന്മതേ ഗോക്ഷീരസ്യൈവ ഗുണാഃ||൪൯||

Meaning of the commentary

The passage presents actions shared by the eight milks because of their similar qualities. Pranin here means placental beings, and species-congeniality means producing comfort for humans and related species. Mental disorders are those associated with rajas and tamas. Some connect jirna only with fever, while others connect chronicity with the whole list through exhaustion; the relieving verb applies individually to all conditions through klama. The commentary then narrows many indications: cough excludes kapha-type cough; shosha means dryness of mouth, throat and palate; kshaya means rajayakshma; gulma and abdominal disease are of vata-pitta type; fainting, dizziness, intoxication and thirst exclude kapha and ama; and several other conditions are limited by dosha, stage or predominance. It expressly says milk should not be given in kapha-predominant raktapitta or weak agni. Balya is interpreted as promoting flesh, though others read it as increasing ojas and omit the later separate phrase about ojas. Vrshya generates shukra, while vajikarana promotes its activity. Rasayana is linked to continuous use; medhya may mean intellect-promoting or purifying; and papmapaha, especially for cow milk, means reducing sin. Sandhana refers to fracture union. Milk functions in emesis or asthapana when combined with the respective drugs. Its purgative action is attributed either to its flowing quality in a soft koshta or, according to others, to combination with purgative drugs. Asthapana is equated with niruha. Milk is said to augment ojas because their qualities correspond. Jejjhata instead reads a statement beginning specifically with cow milk as cold, unctuous, sweet and non-burning; on that reading these qualities belong only to cow milk, while the remainder is shared.

Key terms

jAtisAtmya (jatisatmya): Congeniality attributed to compatibility with a species.
rasAyana (rasayana): A rejuvenative designation linked here to continuous use.
vAjIkaraNa (vajikarana): Promotion of reproductive activity, distinguished from generation of shukra.
ojas: A classical vital principle said to share qualities with milk.
AsthApana (asthapana): A decoction-enema procedure, equated here with niruha.

Adhikarana ൭൦ (൮൦) · Śloka ൮൧

ശരദ്ഗ്രീഷ്മവസന്തേഷു പ്രായശോ ദധി ഗര്ഹിതമ് ||൮൦|| ഹേമന്തേ ശിശിരേ ചൈവ വര്ഷാസു ദധി ശസ്യതേ |൮൧|

View original

शरद्ग्रीष्मवसन्तेषु प्रायशो दधि गर्हितम् ||८०|| हेमन्ते शिशिरे चैव वर्षासु दधि शस्यते |८१|

Meaning of the śloka

Curd is generally discouraged in autumn, summer and spring. It is praised in hemanta, shishira and the rainy season.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ഋതുഭേദേന ഹേയോപാദേയതാമാഹ- ശരദിത്യാദി||൮൦||-

Meaning of the commentary

The commentary states that the verse distinguishes when curd is to be avoided or selected according to season and adds no further detail.

Key terms

sharad: Autumn, a season in which curd is generally discouraged here.
hemanta: Early winter, a season in which curd is praised here.
shishira: Late winter, a season in which curd is praised here.

Adhikarana ൯൭ (൧൦൭-൧൧൧) · Śloka ൧൧൧

സര്പിഃ പുരാണം സരം കടുവിപാകം ത്രിദോഷാപഹം മൂര്ച്ഛാമദോന്മാദോദരജ്വരഗരശോഷാപസ്മാരയോനിശ്രോത്രാക്ഷിശിര ശൂലഘ്നം ദീപനം ബസ്തിനസ്യപൂരണേഷൂപദിശ്യതേ ||൧൦൭|| ഭവതി ചാത്ര- പുരാണം തിമിരശ്വാസപീനസജ്വരകാസനുത് | മൂര്ച്ഛാകുഷ്ഠവിഷോന്മാദഗ്രഹാപസ്മാരനാശനമ് ||൧൦൮|| (ഏകാദശശതം ചൈവ വത്സരാനുഷിതം ഘൃതമ് | രക്ഷോഘ്നം കുമ്ഭസര്പിഃ സ്യാത് പരതസ്തു മഹാഘൃതമ് ||൧൦൯|| പേയം മഹാഘൃതം ഭൂതൈഃ കഫഘ്നം പവനാധികൈഃ | ബല്യം പവിത്രം മേധ്യം ച വിശേഷാത്തിമിരാപഹമ് ||൧൧൦|| സര്വഭൂതഹരം ചൈവ ഘൃതമേതത് പ്രശസ്യതേ) ||൧൧൧|| ഇതി ഘൃതവര്ഗഃ |

View original

सर्पिः पुराणं सरं कटुविपाकं त्रिदोषापहं मूर्च्छामदोन्मादोदरज्वरगरशोषापस्मारयोनिश्रोत्राक्षिशिर शूलघ्नं दीपनं बस्तिनस्यपूरणेषूपदिश्यते ||१०७|| भवति चात्र- पुराणं तिमिरश्वासपीनसज्वरकासनुत् | मूर्च्छाकुष्ठविषोन्मादग्रहापस्मारनाशनम् ||१०८|| (एकादशशतं चैव वत्सरानुषितं घृतम् | रक्षोघ्नं कुम्भसर्पिः स्यात् परतस्तु महाघृतम् ||१०९|| पेयं महाघृतं भूतैः कफघ्नं पवनाधिकैः | बल्यं पवित्रं मेध्यं च विशेषात्तिमिरापहम् ||११०|| सर्वभूतहरं चैव घृतमेतत् प्रशस्यते) ||१११|| इति घृतवर्गः |

Meaning of the śloka

Old ghee is described as sara, pungent after digestion, reducing all three doshas, kindling agni and countering a long list of historical conditions including fainting, intoxication, unmada, abdominal disease, fever, gara, wasting, apasmara and pains of the reproductive tract, ears, eyes and head; it is also prescribed for basti and eye filling. Further verses attribute effects in timira, breathlessness, pinasa, cough, skin disorders, poison, graha and related states. Ghee kept for 111 years is called kumbha-sarpis and is said to counter rakshas; older ghee is called maha-ghrita, praised for beings dominated by kapha and vata, strength, purity, intellect and especially timira, and described as removing all bhutas. This concludes the ghee group.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

പുരാണഘൃതഗുണമാഹ- സര്പിരിത്യാദി| പുരാണം ദശവര്ഷസ്ഥിതമ്| വിഷരുധിരമദ്യജാ മദാസ്ത്രയഃ, ഗരഃ സംയോഗവിഷമ്| പൂരണേऽക്ഷിപൂരണേ| ഏകാദശശതമിതി ഏകാദശോത്തരം ശതമിത്യര്ഥഃ| ഭൂതൈഃ പ്രാണിഭിഃ| ആചാര്യസ്തു ‘കൌമ്ഭം തു ശതവത്സരമ്’ ഇത്യാഹ| അയം പാഠോ നിബന്ധേഷു ന ദൃശ്യതേ, അസ്മാഭിസ്തു ബഹുവൈദ്യപഠിതത്വാത് പഠിതഃ||൧൦൭-൧൧൧||

Meaning of the commentary

Purana ghee means ghee kept for ten years. Three kinds of mada are attributed to poison, blood and alcohol; gara means a compounded poison. Purana in the procedures means eye filling. 'Eleven hundred' is interpreted as one hundred and eleven years. Bhuta can mean living beings in one clause and non-human afflictive beings in the ritual-medical claims. The author elsewhere calls one-hundred-year-old ghee kaumbha. Verses 109-111 are absent from the standard commentarial compilations but included here because many physicians recite them.

Key terms

purANa ghRuta (purana ghrita): Ghee aged ten years according to the commentary.
kumbhasarpis (kumbha-sarpis): Ghee said here to have been aged 111 years, though another source gives 100 years.
mahAghRuta (maha-ghrita): Ghee aged beyond the kumbha-sarpis period.
gara: A compounded poison in the commentary.

Adhikarana ൧൫൫ (൧൮൪) · Śloka ൧൮൪

തദ്വത് പക്വരസഃ ശീധുര്ബലവര്ണകരഃ സരഃ | ശോഫഘ്നോ ദീപനോ ഹൃദ്യോ രുച്യഃ ശ്ലേഷ്മാര്ശസാം ഹിതഃ ||൧൮൪||

View original

तद्वत् पक्वरसः शीधुर्बलवर्णकरः सरः | शोफघ्नो दीपनो हृद्यो रुच्यः श्लेष्मार्शसां हितः ||१८४||

Meaning of the śloka

Sidhu made from cooked juice is described as similar to the preceding sugar-based sidhu, supportive of strength and complexion, sara, reducing swelling, agni-kindling, pleasing to the heart, appetizing and beneficial in shleshma and arshas.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

പക്വരസശീധുമാഹ- തദ്വദിത്യാദി| തദ്വത് ശാര്കരവത്| പക്വരസഃ പക്വേനേക്ഷുരസാദിനാ കൃതഃ||൧൮൪||

Meaning of the commentary

The commentary explains tadvat as ‘like the sharkara preparation’ and defines pakva-rasa as made from cooked sugarcane juice or another cooked juice.

Key terms

pakvarasa shIdhu (pakva-rasa sidhu): Sidhu made from cooked sugarcane juice or another cooked juice.
sara: Promoting movement or flow in the source's quality classification.

Adhikarana ൧൫൬ (൧൮൫) · Śloka ൧൮൫

കര്ശനഃ ശീതരസികഃ ശ്വയഥൂദരനാശനഃ | വര്ണകൃജ്ജരണഃ സ്വര്യോ വിബന്ധഘ്നോऽര്ശസാം ഹിതഃ ||൧൮൫||

View original

कर्शनः शीतरसिकः श्वयथूदरनाशनः | वर्णकृज्जरणः स्वर्यो विबन्धघ्नोऽर्शसां हितः ||१८५||

Meaning of the śloka

Sidhu made from uncooked juice is described as reducing or depleting, and is said to counter swelling and udara. It supports complexion, promotes digestion, benefits the voice, removes obstruction and is said to be beneficial in arshas.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

അപക്വരസശീധുഗുണമാഹ- കര്ശന ഇത്യാദി| ശീതരസികസ്ത്വപക്വരസകൃതഃ| ജരണോऽന്നാദിപരിണാമകാരീ||൧൮൫||

Meaning of the commentary

The commentary identifies shita-rasika as a preparation made from uncooked juice. Jarana means bringing about transformation or digestion of food and similar material.

Key terms

shItarasika (shita-rasika): A sidhu made from uncooked juice.
karshana: Reducing or depleting.
jaraNa (jarana): Promoting transformation or digestion of food.

Adhikarana ൧൬൭ (൧൯൪-൧൯൫) · Śloka ൧൯൬

അരിഷ്ടോ ദ്രവ്യസംയോഗസംസ്കാരാദധികോ ഗുണൈഃ ||൧൯൪|| ബഹുദോഷഹരശ്ചൈവ ദോഷാണാം ശമനശ്ച സഃ | ദീപനഃ കഫവാതഘ്നഃ സരഃ പിത്താവിരോധനഃ ||൧൯൫|| ശൂലാധ്മാനോദരപ്ലീഹജ്വരാജീര്ണാര്ശസാം ഹിതഃ |൧൯൬|

View original

अरिष्टो द्रव्यसंयोगसंस्कारादधिको गुणैः ||१९४|| बहुदोषहरश्चैव दोषाणां शमनश्च सः | दीपनः कफवातघ्नः सरः पित्ताविरोधनः ||१९५|| शूलाध्मानोदरप्लीहज्वराजीर्णार्शसां हितः |१९६|

Meaning of the śloka

Arishta is said to possess enhanced qualities because of its ingredients and processing. It is described as relieving many disorders, calming doshas, kindling, reducing kapha and vata, flowing, not strongly opposed to pitta, and beneficial in pain, abdominal distension, abdominal and splenic disorders, fever, indigestion and piles.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ആസവപ്രസങ്ഗേന തത്സദൃശാരിഷ്ടഗുണമാഹ- അരിഷ്ട ഇത്യാദി| ദ്രവ്യസംയോഗഃ അഭയാചിത്രകാദിസംയോഗഃ| സംസ്കാരാച്ച മദ്യാദധികകര്മതാ| ബഹുദോഷഹരശ്ചൈവേതി ദോഷശബ്ദോ വ്യാധിവാചീ| ദോഷാണാം ശമന ഇത്യസ്യ ഭാഷ്യം- കഫവാതഘ്ന ഇതി| പിത്താവിരോധന ഇതി നഞീഷദര്ഥേ, തേനേഷത് പിത്തം ഹന്തീതി മന്യതേ| ബഹുവ്യാധിഹര ഇത്യേതസ്യ തു ഭാഷ്യം- ശൂലാധ്മാനോദരാദീനാം ഹിത ഇതി; ശൂലാദികേ ഹിത ഇത്യര്ഥഃ, അന്യേ ‘കഫവാതഘ്നത്വം വിശേഷതഃ’ ഇത്യാഹുഃ||൧൯൪-൧൯൫||-

Meaning of the commentary

Arishta is discussed as a fermented preparation resembling asava. Its ingredient combination includes substances such as abhaya and citraka, and its processing is said to give it greater activity than alcohol alone. In 'relieving many doshas,' dosha means diseases. The general calming of doshas is explained specifically as reducing kapha and vata. The negative in pittavirodhana has a diminutive force, so the commentary understands it as mildly reducing pitta. The broad disease claim is then explained by the listed conditions. Others emphasize its effect on kapha and vata in particular.

Key terms

ariShTa (arishta): A medicinal fermented preparation whose properties depend on ingredients and processing.
dravya-saMyoga (dravya-samyoga): The combination of constituent substances.
saMskAra (samskara): Processing said to alter or enhance a preparation's activity.

← 44. virēcanadravyavikalpavijñānīyādhyāyaḥ 46. annapānavidhyadhyāyaḥ →