అథ జలౌకోవసేకసాధ్యవ్యాధితముపవేశ్య సంవేశ్య వా, విరూక్ష్య చాస్య తమవకాశం మృద్గోమయచూర్ణైర్యద్యరుజః స్యాత్ | గృహీతాశ్చ తాః సర్షపరజనీకల్కోదకప్రదిగ్ధగాత్రీః సలిలసరకమధ్యే ముహూర్తస్థితా విగతక్లమా జ్ఞాత్వా తాభీ రోగం గ్రాహయేత్ | శ్లణశుక్లార్ద్రపిచుప్రోతావచ్ఛన్నాం కృత్వా ముఖమపావృణుయాత్; అగృహ్ణంత్యై క్షీరబిందుం శోణితబిందుం వా దద్యాత్, శస్త్రపదాని వా కుర్వీత; యద్యేవమపి న గృహ్ణీయాత్తదాఽన్యాం గ్రాహయేత్ ||19||
View original
अथ जलौकोवसेकसाध्यव्याधितमुपवेश्य संवेश्य वा, विरूक्ष्य चास्य तमवकाशं मृद्गोमयचूर्णैर्यद्यरुजः स्यात् | गृहीताश्च ताः सर्षपरजनीकल्कोदकप्रदिग्धगात्रीः सलिलसरकमध्ये मुहूर्तस्थिता विगतक्लमा ज्ञात्वा ताभी रोगं ग्राहयेत् | श्लणशुक्लार्द्रपिचुप्रोतावच्छन्नां कृत्वा मुखमपावृणुयात्; अगृह्णन्त्यै क्षीरबिन्दुं शोणितबिन्दुं वा दद्यात्, शस्त्रपदानि वा कुर्वीत; यद्येवमपि न गृह्णीयात्तदाऽन्यां ग्राहयेत् ||१९||
Meaning of the śloka
The historical procedure seats or lays down a patient with a condition considered suitable for leech application. If the site is free from a wound or pain, it describes drying or roughening it with powdered earth and cow dung. The leeches are coated with a watery paste of mustard and turmeric, kept briefly in a water vessel and applied to the affected area once free from fatigue. Smooth, white, damp cotton or cloth covers the leech, with its mouth exposed. If it does not attach, the text describes offering a drop of milk or blood, or making small instrument marks at the site. Another leech is used if it still does not attach.
🔊 Audio coming soon
Show commentary
తాసామవచారణముద్దిశన్నాహ- అథేత్యాది| సంవేశ్య శాయయిత్వా| అరుజమవ్రణం, సవ్రణే తు గంధక్లేదాభ్యామేవ గృహ్ణంతిః; అథవా రుజావతి విరుక్షణేన రుజాతివృద్ధిః| సలిలసరకం జలపాత్రం; కేచిత్ సలిలసరకస్థానే ‘సరకమధ్యే చారిణ్యః’ ఇతి పఠంతి, సరకం జలపూర్ణపాత్రం| రోగోఽత్ర రోగాధిష్ఠానం దోషాధిష్ఠానం వా| శ్లక్ష్ణేత్యాది| పిచుః తూలం బీజహీనః కార్పాసః, ప్రోతం వస్త్రం| అపావృణుయాత్ ఆచ్ఛాదయేత్||19||
Meaning of the commentary
Samveshya means laying the patient down. Aruja is explained as unwounded: on an existing wound, smell and moisture themselves cause attachment. Alternatively it means without pain, since roughening a painful site would increase pain. Salilasaraka means a water vessel; some instead read a phrase describing leeches moving in a water-filled vessel. Roga means the location of the disease or dosha. Picu is seedless cotton and prota is cloth. The commentary glosses apavrunuyat as 'cover,' contrary to the sense of uncovering supported by the instruction concerning the mouth.
Key terms
- picuH (picuḥ)
- Cotton without its seeds, used as a covering.