தத்ர ப்ரதிஸாரணீயஃ குஷ்டகிடிபதத்ருமண்டலகிலாஸபகந்தரார்புதார்ஶோதுஷ்டவ்ரணநாடீசர்மகீல- திலகாலகந்யச்சவ்யங்கமஶகபாஹ்யவித்ரதிகமிவிஷாதிஷூபதிஶ்யதே , ஸப்தஸு ச முகரோகேஷூபஜிஹ்வாதிஜிஹ்வோபகுஶதந்தவைதர்பேஷு திஸஷு ச ரோஹிணீஷு, ஏதேஷ்வேவாநுஶஸ்த்ரப்ரணிதாநமுக்தம் ||௭||
View original
तत्र प्रतिसारणीयः कुष्ठकिटिभदद्रुमण्डलकिलासभगन्दरार्बुदार्शोदुष्टव्रणनाडीचर्मकील- तिलकालकन्यच्छव्यङ्गमशकबाह्यविद्रधिकृमिविषादिषूपदिश्यते , सप्तसु च मुखरोगेषूपजिह्वाधिजिह्वोपकुशदन्तवैदर्भेषु तिसृषु च रोहिणीषु, एतेष्वेवानुशस्त्रप्रणिधानमुक्तम् ||७||
Meaning of the śloka
The text prescribes externally applied kshara for kushtha, kitibha, dadru patches, kilasa, bhagandara, arbuda, arshas, unhealthy wounds, nadi lesions, charmakila, tilakalaka, nyaccha, vyanga, mashaka, and external vidradhi, krimi and poison-related conditions, among others. It also specifies seven disorders of the mouth: upajihva, adhijihva, upakusha, dantavaidarbha and three forms of rohini. These are the oral disorders for which the application of this substitute for an instrument is stated.
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ப்ரதிஸாரணீயஸ்ய விஷயஂ தர்ஶயந்நாஹ- தத்ர ப்ரதிஸாரணீய இத்யாதி| கிடிபஃ குஷ்டவிஶேஷஃ; தஸ்ய பதகவிதாநஂ நியமேந ப்ரதிஸாரணீயஸாத்யத்வஜ்ஞாபநார்தஂ; தத்ரு மண்டலஂ தத்ருமண்டலஂ; கிலாஸஂ த்வக்கதஂ ஶ்வித்ரகுஷ்டஂ; சர்மகீலஃ அர்ஶோநிதாநபடிதஃ; ந்யச்சவ்யங்கௌ க்ஷுத்ரரோகநிதாநோக்தௌ; பாஹ்யஶப்தஃ வித்ரதிகமிவிஷைஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| விஷாதிஷ்வித்யாதிஶப்தாத்வல்மீகாதீநாஂ க்ரஹணம்| ‘பாஹ்யகமிவிஶேஷாதிஷு’ இதி கேசித் படந்தி| கே தே ஸப்த முகரோகா யேஷு க்ஷார உபயுஜ்யதே, இத்யாஹ- உபஜிஹ்வேத்யாதி|- உபஜிஹ்வாதீந் ரோகாந் முகரோகநிதாநே வக்ஷ்யதி| திஸணாஂ ரோஹிணீநாஂ க்ரஹணஂ ஸந்நிபாதரக்தஜயோரஸாத்யத்வஜ்ஞாபநார்தம்| குதஃ புநருபஜிஹ்வாதிப்யோऽந்யேஷு முகரோகேஷு க்ஷாரோ நோபயுஜ்யத இத்யாஹ- ஏதேஷ்வேவேத்யாதி| அத்ராநுஶஸ்த்ரஂ க்ஷார ஏவ| ‘ஏதேஷ்வநுஶஸ்த்ரநிபாதநம்’ இதி க்வசித் பாடஃ||௭||
Meaning of the commentary
Kitibha is a form of kushtha; it is named separately to indicate a definite place for external kshara in its treatment. Dadrumandala means a dadru patch. Kilasa is shvitra-kushtha situated in the skin. Charmakila is described in the account of arshas, while nyaccha and vyanga are described among minor disorders. 'External' qualifies vidradhi, krimi and poison separately. 'And others' includes valmika and related conditions. Some instead read 'external krimi, particular kinds, and others.' The oral diseases beginning with upajihva will be described in the account of oral disorders. Mention of only three forms of rohini indicates that the sannipata and blood-origin forms are considered incurable. The restriction to these oral disorders explains why kshara is not used in the others. Anushastra here specifically means kshara. Another reading substitutes a term meaning application or bringing down of the instrument substitute.
Key terms
- kiTibhaH (kiṭibhaḥ)
- A form of kushtha singled out for external kshara treatment.
- kilAsaM (kilāsaṃ)
- Shvitra-kushtha situated in the skin, in this gloss.
- rohiNI (rohiṇī)
- An oral disorder of which three forms are included here.