ತಸ್ಮಾತ್ ಸವಿಂಶಮಧ್ಯಾಯಶತಮನುಪದಪಾದಶ್ಲೋಕಮನುವರ್ಣಯಿತವ್ಯಮನುಶ್ರೋತವ್ಯಂ ಚ; ಕಸ್ಮಾತ್? ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಹಿ ದ್ರವ್ಯರಸಗುಣವೀರ್ಯವಿಪಾಕದೋಷಧಾತುಮಲಾಶಯಮರ್ಮಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಗರ್ಭಸಮ್ಭವದ್ರವ್ಯಸಮೂಹವಿಭಾಗಾಸ್ತಥಾ ಪ್ರನಷ್ಟಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣವ್ರಣವಿನಿಶ್ಚಯಭಗ್ನವಿಕಲ್ಪಾಃ ಸಾಧ್ಯಯಾಪ್ಯಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯತಾ ಚ ವಿಕಾರಾಣಾಮೇವಮಾದಯಶ್ಚಾನ್ಯೇ ವಿಶೇಷಾಃ ಸಹಸ್ರಶೋ ಯೇ ವಿಚಿನ್ತ್ಯಮಾನಾ ವಿಮಲವಿಪುಲಬುದ್ಧೇರಪಿ ಬುದ್ಧಿಮಾಕುಲೀಕುರ್ಯುಃ ಕಿಂ ಪುನರಲ್ಪಬುದ್ಧೇಃ, ತಸ್ಮಾದವಶ್ಯಮನುಪದಪಾದಶ್ಲೋಕಮನುವರ್ಣಯಿತವ್ಯಮನುಶ್ರೋತವ್ಯಂ ಚ ||೫||
View original
तस्मात् सविंशमध्यायशतमनुपदपादश्लोकमनुवर्णयितव्यमनुश्रोतव्यं च; कस्मात्? सूक्ष्मा हि द्रव्यरसगुणवीर्यविपाकदोषधातुमलाशयमर्मसिरास्नायुसन्ध्यस्थिगर्भसम्भवद्रव्यसमूहविभागास्तथा प्रनष्टशल्योद्धरणव्रणविनिश्चयभग्नविकल्पाः साध्ययाप्यप्रत्याख्येयता च विकाराणामेवमादयश्चान्ये विशेषाः सहस्रशो ये विचिन्त्यमाना विमलविपुलबुद्धेरपि बुद्धिमाकुलीकुर्युः किं पुनरल्पबुद्धेः, तस्मादवश्यमनुपदपादश्लोकमनुवर्णयितव्यमनुश्रोतव्यं च ||५||
Meaning of the śloka
Therefore the one hundred and twenty chapters must be explained and heard word by word, quarter-verse by quarter-verse, and verse by verse. The distinctions concerning dravya, rasa, guna, virya, vipaka, dosha, dhatu, mala, bodily receptacles, marmas, siras, snayus, joints, bones, the constituents involved in embryonic formation, and their groupings are subtle. So too are the distinctions concerning removal of concealed foreign bodies, assessment of wounds, varieties of fractures, and whether disorders are curable, manageable, or to be declined for treatment. Thousands of other such details, when considered, could bewilder even a person of clear and extensive understanding, let alone someone of limited understanding. For this reason, explanation and attentive listening must proceed through every word, quarter-verse, and verse.
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಸವಿಂಶಮಧ್ಯಾಯಶತಂ ಸಹೋತ್ತರತನ್ತ್ರೇಣ ವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಮಧ್ಯಾಯಶತಮ್| ಅನುಪದಪಾದಶ್ಲೋಕಮ್ ಅನುಶಬ್ದೋ ವೀಪ್ಸಾರ್ಥಃ, ತೇನಾಯಮರ್ಥಃ- ಪದಂ ಪದಂ ಪಾದಂ ಪಾದಂ ಶ್ಲೋಕಂ ಶ್ಲೋಕಮನುವರ್ಣಯಿತವ್ಯಮಾಚಾರ್ಯೇಣ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಹಿಶಬ್ದೋ ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ, ಯಸ್ಮಾತ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ದ್ರವ್ಯಾದಿವಿಭಾಗಾಸ್ತಸ್ಮಾದನುವರ್ಣಯಿತವ್ಯಮಿತಿ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ| ತತ್ರ, ದ್ರವ್ಯಂ ಸ್ಥಾವರಾದಿ; ರಸಾಃ ಷಣ್ಮಧುರಾದಯಃ; ಗುಣಾ ಗುರ್ವಾದಯಃ; ವೀರ್ಯಂ ಶೀತೋಷ್ಣಂ ದ್ವಿವಿಧಮಷ್ಟವಿಧಂ ವಾ; ದ್ವೌ ವಿಪಾಕೌ ಮಧುರಕಟೂ; ದೋಷಾ ವಾತಾದಯಃ; ಧಾತವೋ ರಸಾದಯಃ, ಧಾತುಗ್ರಹಣಾತ್ ಸ್ತನ್ಯಾರ್ತವಲಸೀಕಾವಸಾದಯಶ್ಚೋಪಧಾತವೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ; ದ್ವೌ ಮಲೌ ಶಕೃನ್ಮೂತ್ರೇ, ಅನ್ಯೇ ತು ಸಪ್ತ ಮಲಾನಾಚಕ್ಷತೇ, ತತ್ರ ದ್ವೌ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೌ, ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾಧಿಷ್ಠಾನಾನಾಂ ಪಞ್ಚ, ತಥಾಹಿ- ದೂಷಿಕಾಸಿಂಹಾನ(ಸಿಙ್ಘಾಣ)ಕಕರ್ಣಗೂಥರೋಮಕೂಪಪ್ರಜನನಮಲಾಶ್ಚೇತಿ, ಮಲಾಃ ಪುರೀಷಾದಯೋ ಧಾತುಮಲಾಶ್ಚೇತ್ಯೇಕೇ, ಆಶಯಾಃ ಸಪ್ತ ಶಾರೀರೋಕ್ತಾ ವಾತಾದೀನಾಂ, ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಷ್ಟಮೋ ಗರ್ಭಾಶಯಃ; ಸಪ್ತೋತ್ತರಂ ಮರ್ಮಶತಂ; ಸಪ್ತ ಸಿರಾಶತಾನಿ; ನವ ಸ್ನಾಯುಶತಾನಿ; ಸನ್ಧಯೋ ದಶೋತ್ತರೇ ದ್ವೇ ಶತೇ; ಅಸ್ಥೀನಿ ಶತಾನಿ ತ್ರೀಣಿ; ಆಶಯಾದೀನಾಂ ವ್ಯಕ್ತಿಂ ಶಾರೀರೇ ವಕ್ಷ್ಯತಿ; ಗರ್ಭಸಮ್ಭವದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಾದೀನಿ, ಆತ್ಮಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಮನಾಂಸೀತ್ಯನ್ಯೇ; ಸಮೂಹಃ ಸಙ್ಘಾತಃ, ಏತೇಷಾಂ ವಿಭಾಗಾ ಭೇದಾಃ| ಯಸ್ಮಾತ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಇತಿ ಹೇತುಪದಂ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತಥಾ ಪ್ರನಷ್ಟಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣಾದಿವಿಕಲ್ಪಾ ಇತಿ ಪ್ರನಷ್ಟಶಲ್ಯಂ ತ್ವಗಾದಿಷು ನಿಲೀನಂ; ವ್ರಣವಿನಿಶ್ಚಯೋ ವಾತಾದಿಭೇದೇನ ಶುದ್ಧ್ಯಾ ಚ ಷೋಡಶವಿಧಃ; ಭಗ್ನಂ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ದ್ವಿವಿಧಂ- ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಂ, ಕಾಣ್ಡಭಗ್ನಂ ಚ; ಪ್ರನಷ್ಟಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣಾದಿಭಿಃ ಸಹ ವಿಕಲ್ಪಶಬ್ದಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ವಿಕಲ್ಪಾಃ ಭೇದಾಃ| ಸಾಧ್ಯಯಾಪ್ಯಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯತಾ ಚ ವಿಕಾರಾಣಾಮಿತಿ ಅತ್ರ ಚಶಬ್ದಾತ್ ಸುಖಸಾಧ್ಯತಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತಾ ಚ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಕಿಮೇತ ಏವ ಪರಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಇತ್ಯನುಕ್ತಂ ಗೃಹ್ಣನ್ನಾಹ- ಏವಮಾದಯಶ್ಚಾನ್ಯೇ ವಿಶೇಷಾ ಇತಿ| ಆದಿಶಬ್ದಃ ಪ್ರಕಾರವಾಚೀ, ತೇನ ಏವಮ್ಪ್ರಕಾರಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ವಿಶೇಷಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಇತಿ ಪ್ರಕಾರವಾಚಿನಾ ಆದಿಶಬ್ದೇನ ದ್ಯೋತ್ಯನ್ತೇ , ತೇ ಚ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಾಮಷ್ಟವಿಧತಾದಯೋ ಭೇದಾಃ| ಸಹಸ್ರಶೋ ಯೇ ವಿಚಿನ್ತ್ಯಮಾನಾ ಇತಿ ಸಹಸ್ರಶಃ ಸಹಸ್ರವಾರಾನ್, ಯೇ ಇತಿ ದ್ರವ್ಯಾದೀನಾಂ ಭೇದಾಃ, ವಿಚಿನ್ತ್ಯಮಾನಾ ‘ಗುರುಂ ವಿನಾ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ವಿಮಲವಿಪುಲಬುದ್ಧೇರಪೀತಿ ವಿಮಲಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಮಿಥ್ಯಾಸಂಶಯಜ್ಞಾನವರ್ಜಿತಾ| ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಸ್ಯಾಪಿ ಪುರುಷಸ್ಯ ಬುದ್ಧಿಂ ವ್ಯಾಕುಲೀಕುರ್ಯುಃ, ಅಲ್ಪಬುದ್ಧೇಸ್ತು ಕಾ ಕಥಾ| ‘ಸಹಸ್ರಶೋ ಯೇಽನುಚಿನ್ತ್ಯಮಾನಾ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಶ್ರುತಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾದಪಿ ಚಿನ್ತ್ಯಮಾನಾಃ, ಕಿಂ ಪುನರಶ್ರುತಾ ಇತ್ಯನುಶಬ್ದಾರ್ಥಃ| ಅನುಪದಪಾದೇತ್ಯಾದಿಪುನರುಕ್ತಿಃ ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ವಿಷಮತ್ವಖ್ಯಾಪನಾಯ||೫||
Meaning of the commentary
The commentator glosses the stated chapter count as one hundred and twenty 'together with the Uttaratantra'; the numerical wording is retained here without reconciliation. Anu indicates taking each word, quarter-verse, and verse in turn, with the teacher explaining it. Detailed exposition is needed because the distinctions are subtle. Dravya includes substances of plant and other origins; rasa comprises the six tastes beginning with sweet; guna includes qualities such as heaviness. Virya is classified as cold and hot, or alternatively in eight kinds; vipaka here has two kinds, sweet and pungent. Doshas begin with vata, and dhatus with rasa. Mention of dhatus also includes subsidiary constituents such as breast milk, menstrual substance, lasika and vasa. Mala is explained as faeces and urine. Others enumerate seven, adding wastes associated with five sites, while another interpretation includes faeces and other wastes together with tissue wastes. Seven ashayas are mentioned, with the uterus as an eighth in women; the stated counts are 107 marmas, 700 siras, 900 snayus, 210 joints and 300 bones. Their individual descriptions are assigned to the Sharira section. Constituents of embryonic formation are interpreted as semen, shonita and related factors; others understand the self, five great elements and mind. Samuha means an aggregate and vibhaga its distinctions. A concealed shalya lies hidden in skin or other tissues. Wound assessment has sixteen divisions according to factors such as dosha and purification. Fracture is broadly divided into dislocation and fracture of a bone's shaft. The term 'varieties' applies separately to removal of concealed foreign bodies and the other procedures. The conjunction also includes easy and difficult curability. Other subtle distinctions include the eight kinds of surgical procedure. The commentator understands contemplation here as contemplation without a teacher: even repeated consideration may confuse an intellect free of erroneous or doubtful knowledge. An alternative reading emphasizes thinking over something after hearing it; if even that is difficult, the difficulty is greater before hearing it explained. Repetition of the instruction stresses the text's difficulty.
Key terms
- anupadapAdashlokam (anupadapādaślokam)
- Taking each word, quarter-verse and verse in sequence for explanation.
- yApya (yāpya)
- A disorder requiring ongoing management rather than cure in this classification.
- pranaShTashalya (pranaṣṭaśalya)
- A foreign body concealed in skin or other tissues.
- vikalpAH (vikalpāḥ)
- The different varieties or divisions under discussion.