ತತ್ರ ಸಮಾಸೇನಾನವಬದ್ಧಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣಾರ್ಥಂ ಪಞ್ಚದಶ ಹೇತೂನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ತದ್ಯಥಾ- ಸ್ವಭಾವಃ, ಪಾಚನಂ, ಭೇದನಂ, ದಾರಣಂ, ಪೀಡನಂ, ಪ್ರಮಾರ್ಜನಂ, ನಿರ್ಧ್ಮಾಪನಂ, ವಮನಂ, ವಿರೇಚನಂ, ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಂ, ಪ್ರತಿಮರ್ಶಃ, ಪ್ರವಾಹಣಮ್, ಆಚೂಷಣಮ್, ಅಯಸ್ಕಾನ್ತೋ, ಹರ್ಷಶ್ಚೇತಿ ||೪||
View original
तत्र समासेनानवबद्धशल्योद्धरणार्थं पञ्चदश हेतून् वक्ष्यामः | तद्यथा- स्वभावः, पाचनं, भेदनं, दारणं, पीडनं, प्रमार्जनं, निर्ध्मापनं, वमनं, विरेचनं, प्रक्षालनं, प्रतिमर्शः, प्रवाहणम्, आचूषणम्, अयस्कान्तो, हर्षश्चेति ||४||
Meaning of the śloka
Fifteen means for removing a foreign body that is not firmly lodged are stated in summary: natural action, maturation, incision, splitting, pressure, wiping, expulsion by blowing, emesis, purgation, washing, rubbing, bearing down, suction, a magnet, and joy.
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ತತ್ರಾನವಬದ್ಧಸ್ಯೈವ ಪ್ರಥಮಮಙ್ಗೀಕೃತಸ್ಯ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ಹೇತೂನ್ ಪರಿಹರಣೇ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರೇತಿ ತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ| ಸ್ವಭಾವಃ ಪ್ರಕೃತಿಃ; ಪಾಚನಮಿತಿ ಅಪಕ್ವಶಲ್ಯಸ್ಯ ಪಾಚನದ್ರವ್ಯೈಃ ಪಾಕವಿಧಾನಂ; ಭೇದನಮಿತಿ ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಾದಿಭಿಃ ಶಸ್ತ್ರೈಃ ಸ್ಫೋಟನಂ; ದಾರಣಮಿತಿ ಚಿರಬಿಲ್ವಾದಿಭಿರ್ಮಿಶ್ರಕೋಕ್ತೈರೌಷಧೈರ್ವಿದಾರಣಂ; ಪೀಡನಮಿತಿ ‘ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಾನಾಂ’(ಸೂ. ಅ.೩೭) ಇತ್ಯಾದಿಮಿಶ್ರಕೋಕ್ತೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಕೃತ್ವಾ ಪೀಡ್ಯತೇ ಯತ್; ಪ್ರಮಾರ್ಜನಮಿತಿ ಬಾಲವಸ್ತ್ರಾಭಿಃ ಪ್ರೋಞ್ಛನಂ; ನಿರ್ಧ್ಮಾಪನಮಿತಿ ಪ್ರಧಮನಮ್, ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ ಪಿಪ್ಪಲೀಕಟ್ಫಲಾದಿಚೂರ್ಣಸ್ಯ ನಾಡ್ಯಾ ನಾಸಾನ್ತಃಪ್ರಾಪಣಂ; ಪ್ರತಿಮರ್ಶಃ ಅಙ್ಗುಲ್ಯಾದಿಘರ್ಷಣಂ; ಪ್ರವಾಹಣಂ ವಿ(ನಿ)ಕುನ್ಥನಮ್; ಆಚೂಷಣಂ ಮುಖಶೃಙ್ಗೈಃ ಕೃತ್ವಾ ಯಚ್ಚೂಷ್ಯತೇ; ಅಯಸ್ಕಾನ್ತಃ ಪಾಷಾಣವಿಶೇಷಃ, ಯದ್ಯಪ್ಯಯಸ್ಕಾನ್ತ ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೋಪಾತ್ತಸ್ತಥಾಽಪ್ಯತ್ರ ಕರ್ಷಕೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ; ಹರ್ಷಸ್ತುಷ್ಟಿಃ||೪||
Meaning of the commentary
Natural action means the body's own process. Maturation uses ripening substances for an unripe embedded object. Incision opens it with instruments such as the vriddhipatra, while splitting uses medicines such as cirabilva described in the Mishraka section. Pressure employs the specified slimy substances. Wiping is done with hair, cloth or similar material. Nirdhmapana is blowing medicinal powder such as pippali or katphala through a tube into the nose. Pratimarsha is rubbing with a finger or similar means. Pravahana is bearing down or straining, with a variant form of the term in the commentary. Suction is performed with the mouth or a horn. Ayaskanta here specifically means an attracting magnetic stone. Harsha means joy or delight.
Key terms
- anavabaddhashalyoddharaNa (anavabaddhashalyoddharana)
- Removal of a foreign body that is not firmly lodged.
- ayaskAnta (ayaskanta)
- An attracting magnetic stone included among the removal means.