நாடீயந்த்ராணி - அநேகப்ரகாராணி, அநேகப்ரயோஜநாநி, ஏகதோமுகாந்யுபயதோமுகாநி ச; தாநி ஸ்ரோதோகதஶல்யோத்தரணார்தஂ, ரோகதர்ஶநார்தம், ஆசூஷணார்தஂ, க்ரியாஸௌகர்யார்தஂ சேதி; தாநி ஸ்ரோதோத்வாரபரிணாஹாநி, யதாயோகதீர்காணி ச | தத்ர பகந்தரார்ஶோவ்ரணபஸ்த்யுத்தரபஸ்திமூத்ரவத்திதகோதரதூமநிருத்தப்ரகஶஸந்நிருத்தகுதயந்த்ராண்யலாபூஶங்கயந்த்ராணி சோபரிஷ்டாத்வக்ஷ்யாமஃ ||௧௩||
View original
नाडीयन्त्राणि - अनेकप्रकाराणि, अनेकप्रयोजनानि, एकतोमुखान्युभयतोमुखानि च; तानि स्रोतोगतशल्योद्धरणार्थं, रोगदर्शनार्थम्, आचूषणार्थं, क्रियासौकर्यार्थं चेति; तानि स्रोतोद्वारपरिणाहानि, यथायोगदीर्घाणि च | तत्र भगन्दरार्शोव्रणबस्त्युत्तरबस्तिमूत्रवृद्धिदकोदरधूमनिरुद्धप्रकशसन्निरुद्धगुदयन्त्राण्यलाबूशृङ्गयन्त्राणि चोपरिष्टाद्वक्ष्यामः ||१३||
Meaning of the śloka
Nadi instruments have many forms and purposes, with an opening at one end or at both ends. Their stated uses are extracting foreign bodies from channels, viewing disease, suction and making procedures easier. Their girth corresponds to the channel opening, and their length suits the particular use. Instruments for bhagandara, arshas, wounds, basti, uttarabasti, mutravriddhi, dakodara, dhuma, niruddhaprakasha and sanniruddhaguda, together with alabu and shringa instruments, will be described later.
🔊 Audio coming soon
Show commentary
நாடீயந்த்ராண்யபீத்யாதி| நாடீ(லீ)யந்த்ராணீதி நாடீ(லீ)வந்மத்யச்சித்ராணி| ஏகதோமுகாநி ரக்தாஹரணார்தாந்யலாபூபகந்தரார்ஶோயந்த்ராதீநி; உபயதோமுகாநி பஸ்த்யுத்தரபஸ்திதூமயந்த்ராதீநி| தாநி ஸ்ரோதோகதஶல்யோத்தரணார்தமிதி தாநி நாடீயந்த்ராணி ஸ்ரோதோகதஶல்யோத்தரணப்ரயோஜநாநி; ததாஹி- ‘லாக்ஷாஶல்யே கண்டாஸக்தே கண்டே நாடீஂ தத்த்வா தப்தயா லோஹஶலாகயாऽऽகர்ஷயேத்’- (ஸூ. அ. ௨௭) இத்யாதிகம்| ரோகதர்ஶநார்தமிதி ரோகா ஆப்யந்தரார்ஶஃப்ரபதயஃ| ஆசூஷணார்தமிதி அஸ்திகதவாயோர்துஷ்டரக்தஸ்தந்யயோராகர்ஷ(சூஷ)ணார்தம்| க்ரியாஸௌகர்யார்தமிதி ஆப்யந்தரார்ஶஃப்ரபதிஷு ஶஸ்த்ரக்ஷாராக்ந்யாதிக்ரியாயாஃ ஸுகரத்வாய ஸுககரணாயேத்யர்தஃ| தாநி ஸ்ரோதோத்வாரபரிணாஹாநீதி வர்துலத்வேந ஸ்ரோதோத்வாரதுல்யாநி| நநு, ‘விஂஶதிர்நாட்யஃ’ இதி பூர்வமேவோக்தஂ, இஹ து பகந்தரார்ஶோவ்ரணேத்யாதிநா நாடீயந்த்ராண்யலாபுஶங்காந்தாநி த்வாதஶ, தத் கதஂ விஂஶதிஃ பூர்யதே? உச்யதே , பகந்தரயந்த்ரே த்வே ஏகமேகச்சித்ரம், அபரஂ த்விச்சித்ரம்; அர்ஶோயந்த்ரே அபி த்வே ஏகச்சித்ரத்விச்சித்ரபேதேந; வ்ரணயந்த்ரமேகஂ வ்ரணச்சித்ராயாமபரிணாஹஂ; பஸ்திநேத்ரஂ சதுர்விதஂ வயோபேதேந, அந்யே த்ரிவிதமாஹுஃ; உத்தரபஸ்திநேத்ரஂ த்விவிதஂ புஂஸாஂ ஸ்த்ரீணாஂ ச, ஏகே த்ரிவிதமாஹுஃ; மூத்ரவத்திதகோதரயோர்த்வே-மூத்ரவத்திஸ்ராவணார்தமேகஂ, தகோதரஸ்ராவணார்தஂ சைகஂ; தூமநேத்ராணி த்ரீணி ஏகஂ வைரேசநிகம், அபரஂ ஸ்நைஹிகம், அந்யச்ச ப்ராயோகிகஂ; நிருத்தப்ரகஶயந்த்ரமேகஂ; ஸந்நிருத்தகுதயந்த்ரமேகம்; அலாபுயந்த்ரமேகஂ, ஶங்கயந்த்ரமேகம்; ஏவஂ விஂஶதிர்நாடீயந்த்ராணி||௧௩||
Meaning of the commentary
Nadi instruments are hollow in the middle like a tube. Examples classed as one-ended include alabu used for drawing blood and instruments for bhagandara and arshas; two-ended examples include basti, uttarabasti and dhuma instruments. For extraction from a channel, the commentator cites the text's example of a lac foreign body lodged in the throat, in which a tube is placed in the throat and a heated iron probe is used to draw it out. Viewing disease includes viewing internal arshas. Suction includes drawing out vayu lodged in bone, vitiated blood and breast milk. Facilitating procedures refers to making shastra, kshara and agni procedures easier in internal arshas and similar conditions. The instruments' rounded girth is to correspond to the channel opening. To reconcile the twelve named categories with the previously stated twenty instruments, the commentator enumerates two for bhagandara, with one and two apertures; two for arshas on the same distinction; one wound instrument matched to the opening's length and girth; four basti nozzles according to age, though others count three; two uttarabasti nozzles for males and females, though some count three; one each for draining mutravriddhi and dakodara; three dhuma nozzles, for vairechanika, snaihika and prayogika uses; and one each for niruddhaprakasha, sanniruddhaguda, alabu and shringa. This is the supplied explanation of the total of twenty.
Key terms
- nADIyantrANi (nāḍīyantrāṇi)
- Tubular instruments hollow in the middle, serving the different purposes enumerated here.
- AcUShaNa (ācūṣaṇa)
- Drawing out by suction.
- kriyAsaukarya (kriyāsaukarya)
- Making the specified procedure easier to perform.
- srotodvAra (srotodvāra)
- A channel opening to which the instrument's girth is matched.