నాడీయంత్రాణి - అనేకప్రకారాణి, అనేకప్రయోజనాని, ఏకతోముఖాన్యుభయతోముఖాని చ; తాని స్రోతోగతశల్యోద్ధరణార్థం, రోగదర్శనార్థం, ఆచూషణార్థం, క్రియాసౌకర్యార్థం చేతి; తాని స్రోతోద్వారపరిణాహాని, యథాయోగదీర్ఘాణి చ | తత్ర భగందరార్శోవ్రణబస్త్యుత్తరబస్తిమూత్రవృద్ధిదకోదరధూమనిరుద్ధప్రకశసన్నిరుద్ధగుదయంత్రాణ్యలాబూశృంగయంత్రాణి చోపరిష్టాద్వక్ష్యామః ||13||
View original
नाडीयन्त्राणि - अनेकप्रकाराणि, अनेकप्रयोजनानि, एकतोमुखान्युभयतोमुखानि च; तानि स्रोतोगतशल्योद्धरणार्थं, रोगदर्शनार्थम्, आचूषणार्थं, क्रियासौकर्यार्थं चेति; तानि स्रोतोद्वारपरिणाहानि, यथायोगदीर्घाणि च | तत्र भगन्दरार्शोव्रणबस्त्युत्तरबस्तिमूत्रवृद्धिदकोदरधूमनिरुद्धप्रकशसन्निरुद्धगुदयन्त्राण्यलाबूशृङ्गयन्त्राणि चोपरिष्टाद्वक्ष्यामः ||१३||
Meaning of the śloka
Nadi instruments have many forms and purposes, with an opening at one end or at both ends. Their stated uses are extracting foreign bodies from channels, viewing disease, suction and making procedures easier. Their girth corresponds to the channel opening, and their length suits the particular use. Instruments for bhagandara, arshas, wounds, basti, uttarabasti, mutravriddhi, dakodara, dhuma, niruddhaprakasha and sanniruddhaguda, together with alabu and shringa instruments, will be described later.
🔊 Audio coming soon
Show commentary
నాడీయంత్రాణ్యపీత్యాది| నాడీ(లీ)యంత్రాణీతి నాడీ(లీ)వన్మధ్యచ్ఛిద్రాణి| ఏకతోముఖాని రక్తాహరణార్థాన్యలాబూభగందరార్శోయంత్రాదీని; ఉభయతోముఖాని బస్త్యుత్తరబస్తిధూమయంత్రాదీని| తాని స్రోతోగతశల్యోద్ధరణార్థమితి తాని నాడీయంత్రాణి స్రోతోగతశల్యోద్ధరణప్రయోజనాని; తథాహి- ‘లాక్షాశల్యే కంఠాసక్తే కంఠే నాడీం దత్త్వా తప్తయా లోహశలాకయాఽఽకర్షయేత్’- (సూ. అ. 27) ఇత్యాదికం| రోగదర్శనార్థమితి రోగా ఆభ్యంతరార్శఃప్రభృతయః| ఆచూషణార్థమితి అస్థిగతవాయోర్దుష్టరక్తస్తన్యయోరాకర్ష(చూష)ణార్థం| క్రియాసౌకర్యార్థమితి ఆభ్యంతరార్శఃప్రభృతిషు శస్త్రక్షారాగ్న్యాదిక్రియాయాః సుకరత్వాయ సుఖకరణాయేత్యర్థః| తాని స్రోతోద్వారపరిణాహానీతి వర్తులత్వేన స్రోతోద్వారతుల్యాని| నను, ‘వింశతిర్నాడ్యః’ ఇతి పూర్వమేవోక్తం, ఇహ తు భగందరార్శోవ్రణేత్యాదినా నాడీయంత్రాణ్యలాబుశృంగాంతాని ద్వాదశ, తత్ కథం వింశతిః పూర్యతే? ఉచ్యతే , భగందరయంత్రే ద్వే ఏకమేకచ్ఛిద్రం, అపరం ద్విచ్ఛిద్రం; అర్శోయంత్రే అపి ద్వే ఏకచ్ఛిద్రద్విచ్ఛిద్రభేదేన; వ్రణయంత్రమేకం వ్రణచ్ఛిద్రాయామపరిణాహం; బస్తినేత్రం చతుర్విధం వయోభేదేన, అన్యే త్రివిధమాహుః; ఉత్తరబస్తినేత్రం ద్వివిధం పుంసాం స్త్రీణాం చ, ఏకే త్రివిధమాహుః; మూత్రవృద్ధిదకోదరయోర్ద్వే-మూత్రవృద్ధిస్రావణార్థమేకం, దకోదరస్రావణార్థం చైకం; ధూమనేత్రాణి త్రీణి ఏకం వైరేచనికం, అపరం స్నైహికం, అన్యచ్చ ప్రాయోగికం; నిరుద్ధప్రకశయంత్రమేకం; సన్నిరుద్ధగుదయంత్రమేకం; అలాబుయంత్రమేకం, శృంగయంత్రమేకం; ఏవం వింశతిర్నాడీయంత్రాణి||13||
Meaning of the commentary
Nadi instruments are hollow in the middle like a tube. Examples classed as one-ended include alabu used for drawing blood and instruments for bhagandara and arshas; two-ended examples include basti, uttarabasti and dhuma instruments. For extraction from a channel, the commentator cites the text's example of a lac foreign body lodged in the throat, in which a tube is placed in the throat and a heated iron probe is used to draw it out. Viewing disease includes viewing internal arshas. Suction includes drawing out vayu lodged in bone, vitiated blood and breast milk. Facilitating procedures refers to making shastra, kshara and agni procedures easier in internal arshas and similar conditions. The instruments' rounded girth is to correspond to the channel opening. To reconcile the twelve named categories with the previously stated twenty instruments, the commentator enumerates two for bhagandara, with one and two apertures; two for arshas on the same distinction; one wound instrument matched to the opening's length and girth; four basti nozzles according to age, though others count three; two uttarabasti nozzles for males and females, though some count three; one each for draining mutravriddhi and dakodara; three dhuma nozzles, for vairechanika, snaihika and prayogika uses; and one each for niruddhaprakasha, sanniruddhaguda, alabu and shringa. This is the supplied explanation of the total of twenty.
Key terms
- nADIyantrANi (nāḍīyantrāṇi)
- Tubular instruments hollow in the middle, serving the different purposes enumerated here.
- AcUShaNa (ācūṣaṇa)
- Drawing out by suction.
- kriyAsaukarya (kriyāsaukarya)
- Making the specified procedure easier to perform.
- srotodvAra (srotodvāra)
- A channel opening to which the instrument's girth is matched.