તત્ર, પુષ્પફલાલાબૂકાલિન્દકત્રપુસૈ(સો)ર્વારુકર્કારુકપ્રભૃતિષુ છેદ્યવિશેષાન્ દર્શયેત્, ઉત્કર્તનાપકર્તનાનિ ચોપદિશેત્; દૃતિબસ્તિપ્રસેવકપ્રભૃતિષૂદકપઙ્કપૂર્ણેષુ ભેદ્યયોગ્યાં; સરોમ્ણિ ચર્મણ્યાતતે લેખ્યસ્ય; મૃતપશુસિરાસૂત્પલનાલેષુ ચ વેધ્યસ્ય; ઘુણોપહતકાષ્ઠવેણુનલનાલીશુષ્કાલાબૂમુખેષ્વેષ્યસ્ય; પનસબિમ્બીબિલ્વફલમજ્જમૃતપશુદન્તેષ્વાહાર્યસ્ય; મધૂચ્છિષ્ટોપલિપ્તે શાલ્મલીફલકે વિસ્રાવ્યસ્ય; સૂક્ષ્મઘનવસ્ત્રાન્તયોર્મૃદુચર્માન્તયોશ્ચ સીવ્યસ્ય; પુસ્તમયપુરુષાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગવિશેષેષુ બન્ધનયોગ્યાં; મૃદુષુ માંસખણ્ડેષ્વગ્નિક્ષારયોગ્યાં; મૃદુચર્મમાંસપેશીષૂત્પલનાલેષુ ચ કર્ણસન્ધિબન્ધયોગ્યામ્; ઉદકપૂર્ણઘટપાર્શ્વસ્રોતસ્યલાબૂમુખાદિષુ ચ નેત્રપ્રણિધાનબસ્તિવ્રણબસ્તિપીડનયોગ્યામિતિ ||૪||
View original
तत्र, पुष्पफलालाबूकालिन्दकत्रपुसै(सो)र्वारुकर्कारुकप्रभृतिषु छेद्यविशेषान् दर्शयेत्, उत्कर्तनापकर्तनानि चोपदिशेत्; दृतिबस्तिप्रसेवकप्रभृतिषूदकपङ्कपूर्णेषु भेद्ययोग्यां; सरोम्णि चर्मण्यातते लेख्यस्य; मृतपशुसिरासूत्पलनालेषु च वेध्यस्य; घुणोपहतकाष्ठवेणुनलनालीशुष्कालाबूमुखेष्वेष्यस्य; पनसबिम्बीबिल्वफलमज्जमृतपशुदन्तेष्वाहार्यस्य; मधूच्छिष्टोपलिप्ते शाल्मलीफलके विस्राव्यस्य; सूक्ष्मघनवस्त्रान्तयोर्मृदुचर्मान्तयोश्च सीव्यस्य; पुस्तमयपुरुषाङ्गप्रत्यङ्गविशेषेषु बन्धनयोग्यां; मृदुषु मांसखण्डेष्वग्निक्षारयोग्यां; मृदुचर्ममांसपेशीषूत्पलनालेषु च कर्णसन्धिबन्धयोग्याम्; उदकपूर्णघटपार्श्वस्रोतस्यलाबूमुखादिषु च नेत्रप्रणिधानबस्तिव्रणबस्तिपीडनयोग्यामिति ||४||
Meaning of the śloka
For practical training, the teacher should demonstrate different forms of cutting on pushpaphala, alabu, kalindaka, trapusa, ervaru, karkaruka and similar fruits, and teach upward and downward cutting. Practice in opening is assigned to leather pouches, bladders and leather bags filled with water and mud; scraping to a stretched hide with its hair; and puncturing to the sira of dead animals and lotus stalks. Probing is practised in worm-eaten wood, bamboo, hollow reeds and the openings of dried gourds. Extraction is practised in the pulp of panasa, bimbi and bilva fruits and on the teeth of dead animals. Draining is practised on a shalmali board coated with beeswax. Suturing is practised on the edges of fine and thick cloth and soft hide. Bandaging is practised on the different major and minor parts of a model human figure. Agni and kshara procedures are practised on soft pieces of flesh. Joining and binding the ear is practised on soft hide, strips of flesh and lotus stalks. Inserting a nozzle and compressing a basti or wound-basti apparatus are practised at an opening in the side of a water-filled pot and at gourd openings and similar objects.
🔊 Audio coming soon
Show commentary
શલ્યતન્ત્રસ્ય છેદ્યાદિકર્મપ્રાધાન્યાત્ પ્રાક્ છેદ્યાદિયોગ્યામુપદર્શયન્નાહ- તત્ર પુષ્પફલેત્યાદિ| પુષ્પફલં કૂષ્માણ્ડઃ, કાલિન્દકો જોન્નાલઃ કૂષ્માણ્ડભેદઃ, ત્રપુસાદયઃ કર્કટીભેદાઃ, પ્રભૃતિગ્રહણાચ્છીર્ણવૃન્તાદીનાં ગ્રહણમ્| છેદ્યવિશેષાનિતિ ગોતીર્થાર્ધલાઙ્ગલકપ્રભૃતીન્| ઉત્કર્તનમ્ ઊર્ધ્વકર્તનમ્, અપરકર્તનમ્ અધશ્છેદઃ| દૃતિબસ્તીત્યાદિ દૃતિઃ ચર્મપુટકં , બસ્તિઃ મૂત્રપુટકં, પ્રસેવકઃ ચર્મખલ્લપુટઃ , ઉદકપઙ્કમિતિ ઉદકમિશ્રઃ પઙ્કઃ ઉદકપઙ્કઃ| સરોમ્ણીત્યાદિ| આતતે પ્રસારિતે| મૃતપશુસિરાસ્વિતિ મૃતાઃ પશવોઽજાદયસ્તેષાં સિરાસુ| પનસેત્યાદિ પનસો બહિઃકણ્ટકી મહાફલઃ ‘કટહલ’ ઇતિ લોકે; પનસાદીનાં ફલાનિ તેષાં મજ્જા| મધૂચ્છિષ્ટેત્યાદિ મધૂચ્છિષ્ટં મધુસિક્થકમ્| શાલ્મલીફલકે શાલ્મલીપટ્ટકે| પુસ્તમયેત્યાદિ પુસ્તમયઃ પુરુષો વસ્ત્રાદિરચિતો મનુષ્યઃ| મૃદુચર્મેત્યાદિ માંસપેશી માંસવર્તિઃ| ઉદકેત્યાદિ| નેત્રપ્રણિધાનં નેત્રપ્રવેશનં, બસ્તિવ્રણબસ્તિપીડનં ચ, અનયોર્યોગ્યાં કારયેત્; ક્વ કારયેત્? ઉદકપૂર્ણઘટપાર્શ્વસ્રોતસિ; ન કેવલં જલપૂર્ણઘટપાર્શ્વચ્છિદ્રે અલાબૂમુખાદિષુ ચેત્યર્થઃ||૪||
Meaning of the commentary
Because procedures such as cutting are central to Shalyatantra, the text first describes practice for them. Pushpaphala is kushmanda; kalindaka is jonnala, a variety of kushmanda; and trapusa and the following fruits are varieties of karkati. 'And similar things' also includes such objects as withered stalks. The forms of cutting include gotirtha, ardhalangalaka and related patterns. Utkartana means cutting upward, and the contrasting term means cutting downward. Driti is a leather pouch, basti a urinary bladder, and prasevaka a leather bag; udakapanka is mud mixed with water. Atata means spread out or stretched. The dead animals whose sira are used include goats and similar animals. Panasa is the large fruit with external prickles, locally called katahala; the reference to fruit pulp applies to panasa and the other named fruits. Madhuchchhishta is beeswax, and the shalmali phalaka is a board of that wood. The model human is made from cloth and similar materials. Mamsapeshi means a strip or roll of flesh. Netrapranidhana means inserting the nozzle. Both nozzle insertion and compression of the basti and wound-basti apparatus are to be practised not only at a side opening of a water-filled pot but also at gourd openings and similar objects.
Key terms
- yogyA (yogyā)
- Practical training using the substitute materials specified in the passage.
- utkartanam
- Cutting upward.
- pustamayaH puruShaH (pustamayaḥ puruṣaḥ)
- A model human figure made from cloth or similar materials for practice.
- netrapraNidhAnaM (netrapraṇidhānam)
- Inserting a nozzle in the described practice apparatus.
- madhUcchiShTaM (madhūcchiṣṭam)
- Beeswax, used to coat a board for practice.