೩. ಅಧ್ಯಯನಸಂಪ್ರದಾನೀಯಾಧ್ಯಾಯಃ

Devanagari IAST (Roman)Telugu Tamil Malayalam Kannada Gujarati Bengali Gurmukhi

Adhikarana ೪ (೧೩-೧೪) · Śloka ೧೪

ವಾತವ್ಯಾಧಿಕಮರ್ಶಾಂಸಿ ಸಾಶ್ಮರಿಶ್ಚ ಭಗನ್ದರಃ | ಕುಷ್ಠಮೇಹೋದರಂ ಮೂಢೋ ವಿದ್ರಧಿಃ ಪರಿಸರ್ಪಣಮ್ ||೧೩|| ಗ್ರನ್ಥಿವೃದ್ಧಿಕ್ಷುದ್ರಶೂಕಭಗ್ನಾಶ್ಚ ಮುಖರೋಗಿಕಮ್ | ಹೇತುಲಕ್ಷಣನಿರ್ದೇಶಾನ್ನಿದಾನಾನೀತಿ ಷೋಡಶ ||೧೪||

View original

वातव्याधिकमर्शांसि साश्मरिश्च भगन्दरः | कुष्ठमेहोदरं मूढो विद्रधिः परिसर्पणम् ||१३|| ग्रन्थिवृद्धिक्षुद्रशूकभग्नाश्च मुखरोगिकम् | हेतुलक्षणनिर्देशान्निदानानीति षोडश ||१४||

Meaning of the śloka

The sixteen Nidana chapters concern Vata disorders, arshas, ashmari, bhagandara, kushtha, meha, udara, mudhagarbha, vidradhi, spreading disorders, granthi, vriddhi, minor disorders, shuka disorders, fractures, and diseases of the mouth. They are called Nidanas because they set out causes and distinguishing features.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ಕಾನಿ ಪುನಸ್ತಾನಿ ಷೋಡಶ ನಿದಾನಾನೀತ್ಯಾಹ- ವಾತವ್ಯಾಧಿಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮೂಢಗರ್ಭಾದೀನಾಮೇಕದೇಶೇನ ಸಮುದಾಯಸೂಚನಂ ಲಾಘವಾರ್ಥಮ್; ಏವಮುತ್ತರತ್ರಾಪಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಮೂಢಃ ಮೂಢಗರ್ಭನಿದಾನಮ್| ಪರಿಸರ್ಪಣಂ ವಿಸರ್ಪನಾಡೀಸ್ತನರೋಗನಿದಾನಮ್| ಗ್ರನ್ಥಿರಿತಿ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಪಚ್ಯರ್ಬುದಗಲಗಣ್ಡನಿದಾನಮ್| ವೃದ್ಧಿರಿತಿ ವೃದ್ಧ್ಯುಪದಂಶಶ್ಲೀಪದನಿದಾನಮ್| ಶೂಕಃ ಶೂಕದೋಷನಿದಾನಮ್| ನಿದಾನನಿರುಕ್ತಿಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ಹೇತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಹೇತವ ಇತಿ ಕಾರಕಹೇತವೋ ಬಲವದ್ವಿಗ್ರಹಕ್ರೋಧದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾದಯಃ; ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಜ್ಞಾಪಕಹೇತವಃ, ತೇ ಚ ಪೂರ್ವರೂಪರೂಪೋಪಶಯಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಯಃ| ನಿರ್ದೇಶಾತ್ ವಿವರಣಾತ್||೧೩-೧೪||

Meaning of the commentary

A part of a chapter title may stand for the whole title for brevity, and the same practice continues in the later lists. Mudha means Mudhagarbhanidana. Parisarpana includes visarpa, nadi, and breast disorders. Granthi includes granthi, apachi, arbuda, and galaganda. Vriddhi includes vriddhi, upadamsha, and shlipada. Shuka means Shukadoshanidana. Hetus are causes that produce the condition, such as conflict with a stronger opponent, anger, or daytime sleep. Lakshanas are indicators through which the condition is known, including purvarupa, rupa, upashaya, and samprapti. Setting out these producing and indicating factors explains the name Nidana.

Key terms

kArakahetavo (kārakahetavo): Producing causes, distinguished from indicators that reveal a condition.
j~jApakahetavaH (jñāpakahetavaḥ): Indicating factors by which the condition becomes known.
nidAnAni (nidānāni): The chapters setting out the causes and identifying features of disorders.

Adhikarana ೬ (೧೮-೨೬) · Śloka ೨೬

ದ್ವಿವ್ರಣೀಯೋ ವ್ರಣಃ ಸದ್ಯೋ ಭಗ್ನಾನಾಂ ವಾತರೋಗಿಕಮ್ | ಮಹಾವಾತಿಕಮರ್ಶಾಂಸಿ ಸಾಶ್ಮರಿಶ್ಚ ಭಗನ್ದರಃ ||೧೮|| ಕುಷ್ಠಾನಾಂ ಮಹತಾಂ ಚಾಪಿ ಮೈಹಿಕಂ ಪೈಡಿಕಂ ತಥಾ | ಮಧುಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚ ತಥಾ ಚೋದರಿಣಾಮಪಿ ||೧೯|| ಮೂಢಗರ್ಭಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚ ವಿದ್ರಧೀನಾಂ ವಿಸರ್ಪಿಣಾಮ್ | ಗ್ರನ್ಥಿವೃದ್ಧ್ಯುಪದಂಶಾನಾಂ ತಥಾ ಚ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಿಣಾಮ್ ||೨೦|| ಶೂಕದೋಷಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚ ತಥಾ ಚ ಮುಖರೋಗಿಣಾಮ್ | ಶೋಫಸ್ಯಾನಾಗತಾನಾಂ ಚ ನಿಷೇಧೋ ಮಿಶ್ರಕಂ ತಥಾ ||೨೧|| ವಾಜೀಕರಂ ಚ ಯತ್ ಕ್ಷೀಣೇ ಸರ್ವಾಬಾಧಶಮೋಽಪಿ ಚ | ಮೇಧಾಯುಷ್ಕರಣಂ ಚಾಪಿ ಸ್ವಭಾವವ್ಯಾಧಿವಾರಣಮ್ ||೨೨|| ನಿವೃತ್ತಸನ್ತಾಪಕರಂ ಕೀರ್ತಿತಂ ಚ ರಸಾಯನಮ್ | ಸ್ನೇಹೋಪಯೌಗಿಕಃ ಸ್ವೇದೋ ವಮನೇ ಸವಿರೇಚನೇ ||೨೩|| ತಯೋರ್ವ್ಯಾಪಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚ ನೇತ್ರಬಸ್ತಿವಿಭಾಗಿಕಃ | ನೇತ್ರಬಸ್ತಿವಿಪತ್ಸಿದ್ಧಿಸ್ತಥಾ ಚೋತ್ತರಬಸ್ತಿಕಃ ||೨೪|| ನಿರೂಹಕ್ರಮಸಞ್ಜ್ಞಶ್ಚ ತಥೈವಾತುರಸಞ್ಜ್ಞಕಃ | ಧೂಮನಸ್ಯವಿಧಿಶ್ಚಾನ್ತ್ಯಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶದಿತಿ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೨೫|| ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ಪ್ರಶಮನಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಶಾನ್ತಿಕರ್ಮ ಚ | ಪರ್ಯಾಯಾಸ್ತಸ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನಮುಚ್ಯತೇ ||೨೬||

View original

द्विव्रणीयो व्रणः सद्यो भग्नानां वातरोगिकम् | महावातिकमर्शांसि साश्मरिश्च भगन्दरः ||१८|| कुष्ठानां महतां चापि मैहिकं पैडिकं तथा | मधुमेहचिकित्सा च तथा चोदरिणामपि ||१९|| मूढगर्भचिकित्सा च विद्रधीनां विसर्पिणाम् | ग्रन्थिवृद्ध्युपदंशानां तथा च क्षुद्ररोगिणाम् ||२०|| शूकदोषचिकित्सा च तथा च मुखरोगिणाम् | शोफस्यानागतानां च निषेधो मिश्रकं तथा ||२१|| वाजीकरं च यत् क्षीणे सर्वाबाधशमोऽपि च | मेधायुष्करणं चापि स्वभावव्याधिवारणम् ||२२|| निवृत्तसन्तापकरं कीर्तितं च रसायनम् | स्नेहोपयौगिकः स्वेदो वमने सविरेचने ||२३|| तयोर्व्यापच्चिकित्सा च नेत्रबस्तिविभागिकः | नेत्रबस्तिविपत्सिद्धिस्तथा चोत्तरबस्तिकः ||२४|| निरूहक्रमसञ्ज्ञश्च तथैवातुरसञ्ज्ञकः | धूमनस्यविधिश्चान्त्यश्चत्वारिंशदिति स्मृताः ||२५|| प्रायश्चित्तं प्रशमनं चिकित्सा शान्तिकर्म च | पर्यायास्तस्य निर्देशाच्चिकित्सास्थानमुच्यते ||२६||

Meaning of the śloka

The forty Chikitsita chapters cover the two kinds of wound, fresh wounds, fractures, Vata disorders and major Vata disorders, arshas, ashmari, bhagandara, kushtha and major kushtha, prameha and its pidakas, madhumeha, udara, mudhagarbha, vidradhi, spreading disorders, granthi, vriddhi and upadamsha, minor disorders, shuka disorders, and disorders of the mouth. They also cover swelling, prevention of future afflictions, the mixed-treatment chapter, Vajikarana for diminished strength, Rasayana directed towards alleviating afflictions, understanding and lifespan, naturally arising conditions, and relief from distress. The remaining chapters concern sneha, sveda, vamana and virechana and their complications, the division and measurement of netra and basti, their complications, anuvasana and uttara basti, the sequence of niruha, problems of the patient, and finally dhuma and nasya. Prayashchitta, prashamana, chikitsa, and shantikarma are given as corresponding terms for the subject. Because it explains this subject, the section is called Chikitsasthana.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ಕಾನಿ ಪುನಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಾನೀತ್ಯಾಹ- ದ್ವಿವ್ರಣೀಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ವ್ರಣಃ ಸದ್ಯಃ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಭಗ್ನಾನಾಂ ಭಗ್ನಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ವಾತರೋಗಿಕಂ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಮಹಾವಾತಿಕಂ ಮಹಾವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಮಹತಾಂ ಚಾಪಿ ಮಹಾಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಮೈಹಿಕಂ ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಪೈಡಿಕಂ ಪ್ರಮೇಹಪಿಡಕಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ವಿಸರ್ಪಿಣಾಂ ವಿಸರ್ಪನಾಡೀಸ್ತನರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಗ್ರನ್ಥಿರಿತಿ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಪಚ್ಯರ್ಬುದಗಲಗಣ್ಡಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ವೃದ್ಧ್ಯುಪದಂಶಾನಾಂ ವೃದ್ಧ್ಯುಪದಂಶಶ್ಲೀಪದಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಅನಾಗತಾನಾಂ ನಿಷೇಧಃ ಅನಾಗತಾಬಾಧಪ್ರತಿಷೇಧಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಮಿಶ್ರಕಂ ಮಿಶ್ರಕಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ವಾಜೀಕರಂ ಚ ಯತ್ ಕ್ಷೀಣೇ ಕ್ಷೀಣಬಲೀಯವಾಜೀಕರಣಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಸರ್ವಾಬಾಧಶಮೋಽಪಿ ಸರ್ವಾಬಾಧಶಮನೀಯಂ ರಸಾಯನಮ್| ಮೇಧಾಯುಷ್ಕರಣಂ ಚಾಪಿ ಮೇಧಾಯುಷ್ಕಾಮೀಯಂ ರಸಾಯನಮ್| ಸ್ವಭಾವವ್ಯಾಧಿವಾರಣಂ ಸ್ವಭಾವವ್ಯಾಧಿಪ್ರತಿಷೇಧನೀಯಂ ರಸಾಯನಮ್| ನಿವೃತ್ತಸನ್ತಾಪಕರಂ ಕೀರ್ತಿತಂ ಚ ರಸಾಯನಂ ನಿವೃತ್ತಸನ್ತಾಪೀಯಂ ರಸಾಯನಮ್| ಸ್ವೇದಃ ಸ್ವೇದಾವಚಾರಣೀಯಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ವಮನೇ ಸವಿರೇಚನೇ ವಮನವಿರೇಚನಸಾಧ್ಯೋಪದ್ರವಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ತಯೋರ್ವ್ಯಾಪಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚ ವಮನವಿರೇಚನವ್ಯಾಪಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ನೇತ್ರಬಸ್ತಿವಿಭಾಗಿಕಃ ನೇತ್ರಬಸ್ತಿಪ್ರಮಾಣಪ್ರವಿಭಾಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ನೇತ್ರಬಸ್ತಿವಿಪತ್ಸಿದ್ಧಿಃ ನೇತ್ರಬಸ್ತಿವ್ಯಾಪಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ತಥಾ ಚೋತ್ತರಬಸ್ತಿಕಃ ಅನುವಾಸನೋತ್ತರಬಸ್ತಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ನಿರೂಹಕ್ರಮಸಞ್ಜ್ಞಶ್ಚ ನಿರೂಹೋಪಕ್ರಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ತಥೈವಾತುರಸಞ್ಜ್ಞಿತಃ ಆತುರೋಪದ್ರವಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಧೂಮನಸ್ಯವಿಧಿಶ್ಚಾನ್ತ್ಯಃ ಧೂಮನಸ್ಯಕವಡ(ಲ)ಗ್ರಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್; ಅನ್ತೇ ಭವೋಽನ್ತ್ಯಃ| ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯ ಪರ್ಯಾಯಾನ್ತರಂ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ- ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏತೇ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾದಯಸ್ತಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯ ಪರ್ಯಾಯಾಃ| ತಸ್ಯೈವಮ್ಪರ್ಯಾಯವಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಾದ್ ವಿವರಣಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನಂ ಕಥ್ಯತೇ||೧೮-೨೬||

Meaning of the commentary

The catalogue uses shortened titles. Fresh wounds and fractures refer to their respective treatment chapters; Vatarogika and Mahavatika refer to Vatavyadhi and Mahavatavyadhi treatment. Maihika is Prameha treatment, Paidika is Pramehapidaka treatment, and the spreading-disorder chapter includes visarpa, nadi, and breast disorders. Granthi includes apachi, arbuda, and galaganda; the vriddhi-upadamsha chapter also includes shlipada. The prevention chapter is Anagatabadha-pratishedha, and the Vajikarana chapter is Kshinabaliya-vajikarana. The four Rasayana titles are Sarvabadha-shamaniya, Medhayushkamiya, Svabhavavyadhi-pratishedhaniya, and Nivritta-santapiya. Sveda is Svedavacharaniya. The vamana-virechana title concerns conditions addressed by those measures, followed by their complication chapter. The netra-basti division chapter concerns their measurements and distinctions, followed by management of their complications. Uttara-bastika expands to Anuvasanottarabasti; Niruhakrama to Niruhopakrama; and the patient chapter to Aturopadrava. The final title includes dhuma, nasya, and kavala. Antya means the one at the end. The closing synonyms identify the therapeutic subject whose explanation gives the section its name.

Key terms

anAgatAbAdhapratiShedha (anāgatābādhapratiṣedha): Prevention of afflictions that have not yet arisen, a chapter topic.
vyApaccikitsA (vyāpaccikitsā): Management of complications, named for several procedures in the catalogue.
cikitsAsthAnaM (cikitsāsthānaṃ): The section explaining therapeutic measures and their corresponding concepts.

Adhikarana ೯ (೨೯-೩೪) · Śloka ೩೫

ಅತಃ ಪರಂ ಸ್ವನಾಮ್ನೈವ ತನ್ತ್ರಮುತ್ತರಮುಚ್ಯತೇ ||೨೯|| ಅಧಿಕೃತ್ಯ ಕೃತಂ ಯಸ್ಮಾತ್ತನ್ತ್ರಮೇತದುಪದ್ರವಾನ್ | ಔಪದ್ರವಿಕ ಇತ್ಯೇಷ ತಸ್ಯಾಗ್ರ್ಯತ್ವಾನ್ನಿರುಚ್ಯತೇ ||೩೦|| ಸನ್ಧೌ ವರ್ತ್ಮನಿ ಶುಕ್ಲೇ ಚ ಕೃಷ್ಣೇ ಸರ್ವತ್ರ ದೃಷ್ಟಿಷು | ಸಂವಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯಾ ಗದಾನಾಂ ತು ಪ್ರತಿ ಪ್ರತಿ ||೩೧|| ಚಿಕಿತ್ಸಾಪ್ರವಿಭಾಗೀಯೋ ವಾತಾಭಿಷ್ಯನ್ದವಾರಣಃ | ಪೈತ್ತಸ್ಯ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಸ್ಯಾಪಿ ರೌಧಿರಸ್ಯ ತಥೈವ ಚ ||೩೨|| ಲೇಖ್ಯಭೇದ್ಯನಿಷೇಧೌ ಚ ಛೇದ್ಯಾನಾಂ ವರ್ತ್ಮದೃಷ್ಟಿಷು | ಕ್ರಿಯಾಕಲ್ಪೋಽಭಿಘಾತಶ್ಚ ಕರ್ಣೋತ್ಥಾಸ್ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್ ||೩೩|| ಘ್ರಾಣೋತ್ಥಾನಾಂ ಚ ವಿಜ್ಞಾನಂ ತದ್ಗದಪ್ರತಿಷೇಧನಮ್ | ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯನಿಷೇಧಶ್ಚ ಶಿರೋಗದವಿವೇಚನಮ್ ||೩೪|| ಚಿಕಿತ್ಸಾ ತದ್ಗದಾನಾಂ ಚ ಶಾಲಾಕ್ಯಂ ತನ್ತ್ರಮುಚ್ಯತೇ |೩೫|

View original

अतः परं स्वनाम्नैव तन्त्रमुत्तरमुच्यते ||२९|| अधिकृत्य कृतं यस्मात्तन्त्रमेतदुपद्रवान् | औपद्रविक इत्येष तस्याग्र्यत्वान्निरुच्यते ||३०|| सन्धौ वर्त्मनि शुक्ले च कृष्णे सर्वत्र दृष्टिषु | संविज्ञानार्थमध्याया गदानां तु प्रति प्रति ||३१|| चिकित्साप्रविभागीयो वाताभिष्यन्दवारणः | पैत्तस्य श्लैष्मिकस्यापि रौधिरस्य तथैव च ||३२|| लेख्यभेद्यनिषेधौ च छेद्यानां वर्त्मदृष्टिषु | क्रियाकल्पोऽभिघातश्च कर्णोत्थास्तच्चिकित्सितम् ||३३|| घ्राणोत्थानां च विज्ञानं तद्गदप्रतिषेधनम् | प्रतिश्यायनिषेधश्च शिरोगदविवेचनम् ||३४|| चिकित्सा तद्गदानां च शालाक्यं तन्त्रमुच्यते |३५|

Meaning of the śloka

After the five sections comes the portion called Uttara Tantra by its own name. Its opening chapter is called Aupadravika because this portion is concerned with afflictions. The Shalakya sequence contains chapters for recognising disorders of the eye's junctions, eyelids, white region, dark region, the eye as a whole, and drishti; division of treatment; management of abhishyanda associated with Vata, Pitta, Shleshma, and blood; management of conditions requiring scraping, opening, or cutting; disorders of the eyelids and drishti; kriyakalpa; injury to the eye; recognition and treatment of ear disorders; recognition and treatment of nasal disorders; pratishyaya; and recognition and treatment of head disorders. This group is designated Shalakyatantra.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ಶಲ್ಯತನ್ತ್ರಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ತದುತ್ತರಮರ್ಥವಶಾದಾಗತಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ಅತಃ ಪರಮಿತಿ| ಅತಃ ಪರಮ್ ಉಕ್ತಸ್ಥಾನಪಞ್ಚಕಾದನನ್ತರಂ, ಸ್ವನಾಮ್ನೈವ ಸ್ವಸಞ್ಜ್ಞಯೈವ ತನ್ತ್ರಮುಚ್ಯತೇ| ಕಿಂ ತದಾತ್ಮೀಯಮಸ್ಯ ನಾಮ ಯೇನೋಚ್ಯತೇ ತತ್ತನ್ತ್ರಮಿತ್ಯಾಹ- ಉತ್ತರತನ್ತ್ರಮಿತಿ; ನ ಶಲ್ಯತನ್ತ್ರಸಞ್ಜ್ಞಯಾ| ಕುತಃ ಪುನರೌಪದ್ರವಿಕಾಧ್ಯಾಯಸ್ಯೋತ್ತರತನ್ತ್ರಸ್ಯಾದೌ ಸ್ಥಿತಸ್ಯ ‘ಔಪದ್ರವಿಕ’ ಇತಿ ನಾಮ ಕೃತಮಿತ್ಯಾಹ- ಅಧಿಕೃತ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅಧಿಕೃತ್ಯ ಅಙ್ಗೀಕೃತ್ಯ, ಉಪದ್ರವಾನ್ ರೋಗಾನ್, ಯಸ್ಮಾತ್ತನ್ತ್ರಮೇತದುತ್ತರತನ್ತ್ರಂ ಕೃತಮ್, ಅತಸ್ತಸ್ಯೋತ್ತರತನ್ತ್ರಸ್ಯಾಗ್ರ್ಯತ್ವಾತ್ ಪ್ರಥಮತ್ವಾತ್, ‘ಔಪದ್ರವಿಕ’ ಇತ್ಯಧ್ಯಾಯೋ ನಿರುಚ್ಯತೇ ನಿರುಕ್ತ್ಯಾ ಕಥ್ಯತೇ; ಉಪದ್ರವಾಧಿಕೃತತನ್ತ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಥಮತ್ವಾದಧ್ಯಾಯಸ್ಯ ‘ಔಪದ್ರವಿಕ’ ಇತಿ ನಾಮ ಕೃತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸನ್ಧೌ ವರ್ತ್ಮನೀತ್ಯಾದಿಷು ಗತಾನಾಂ ಗದಾನಾಂ ತು ಪ್ರತಿ ಪ್ರತಿ ಸಮ್ಯಗ್ವಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯಾ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತೇನಾಯಮರ್ಥಃ- ಸನ್ಧಾವಿತಿ ಸನ್ಧಿಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಾಧ್ಯಾಯಃ, ವರ್ತ್ಮನೀತಿ ವರ್ತ್ಮಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಾಧ್ಯಾಯಃ, ಶುಕ್ಲೇ ಚೇತಿ ಶುಕ್ಲಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಾಧ್ಯಾಯಃ, ಕೃಷ್ಣೇ ಇತಿ ಕೃಷ್ಣಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಾಧ್ಯಾಯಃ, ಸರ್ವತ್ರೇತಿ ಸರ್ವಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಾಧ್ಯಾಯಃ ದೃಷ್ಟಿಷ್ವಿತಿ ದೃಷ್ಟಿಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಾಧ್ಯಾಯಃ| ಪೈತ್ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿಷು ಅಭಿಷ್ಯನ್ದವಾರಣ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ, ತೇನ ಪೈತ್ತಸ್ಯೇತಿ ಪಿತ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಾಯಃ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಿಕಸ್ಯೇತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಭಿಷ್ಯನ್ದಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಾಯಃ, ರೌಧಿರಸ್ಯೇತಿ ರಕ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಾಯಃ| ಲೇಖ್ಯಭೇದ್ಯನಿಷೇಧೌ ಚೇತಿ ಲೇಖ್ಯರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಾಯಃ, ಭೇದ್ಯರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಾಯಃ| ಛೇದ್ಯಾನಾಮಿತಿ ಛೇದ್ಯರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಾಯಃ| ವರ್ತ್ಮದೃಷ್ಟಿಷ್ವಿತಿ ವರ್ತ್ಮಗತರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಾಯಃ, ದೃಷ್ಟಿಗತರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಾಯಃ| ಅಭಿಘಾತಶ್ಚೇತಿ ನಯನಾಭಿಘಾತಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಾಯಃ| ಕರ್ಣೋತ್ಥಾ ಇತಿ ಕರ್ಣಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಾಧ್ಯಾಯಃ| ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಿತಿ ಕರ್ಣಗತರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಾಯಃ| ಘ್ರಾಣೋತ್ಥಾನಾಂ ಚ ವಿಜ್ಞಾನಮಿತಿ ನಾಸಾಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನಜ್ಞಾನೀಯಧ್ಯಾಯಃ| ತದ್ಗದಪ್ರತಿಷೇಧನಮಿತಿ ನಾಸಾಗತರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಾಯಃ| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯನಿಷೇಧಶ್ಚೇತಿ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಾಯಃ| ಶಿರೋಗದವಿವೇಚನಮಿತಿ ಶಿರೋರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಾಧ್ಯಾಯಃ| ಚಿಕಿತ್ಸಾ ತದ್ಗದಾನಾಂ ಚೇತಿ ಶಿರೋರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾಧ್ಯಾಯಃ||೨೯-೩೪||-

Meaning of the commentary

Uttara Tantra follows the five earlier sections and has its own designation rather than being called Shalyatantra. Its first chapter is called Aupadravika because the whole portion takes up disorders or upadravas, and that chapter stands at its beginning. The expressions 'in the junctions,' 'in the eyelids,' 'in the white,' 'in the dark,' 'everywhere,' and 'in drishti' denote separate chapters identifying disorders at each of those sites. The Vata, Pitta, Shleshma, and blood references each qualify management of abhishyanda. Lekhya, bhedya, and chedya likewise designate separate treatment chapters, followed by those for eyelid and drishti disorders. Abhighata refers specifically to injury of the eye. The remaining paired references distinguish chapters identifying disorders from chapters managing them: ear, nose, and head each have both. Pratishyaya has its own management chapter. The shortened catalogue expressions thus refer to full chapter titles.

Key terms

aupadravika: The opening Uttara Tantra chapter, named in relation to its subject of afflictions.
dRuShTiShu (dṛṣṭiṣu): In drishti, the visual locus used in the text's eye classification.
shAlAkyaM (śālākyaṃ): The branch represented by this sequence of eye, ear, nose, and head chapters.

Adhikarana ೧೪ (೪೩) · Śloka ೪೩

ಶ್ರೇಷ್ಠತ್ವಾದುತ್ತರಂ ಹ್ಯೇತತ್ತನ್ತ್ರಮಾಹುರ್ಮಹರ್ಷಯಃ | ಬಹ್ವರ್ಥಸಙ್ಗ್ರಹಾಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠಮುತ್ತರಂ ವಾಽಪಿ ಪಶ್ಚಿಮಮ್ ||೪೩||

View original

श्रेष्ठत्वादुत्तरं ह्येतत्तन्त्रमाहुर्महर्षयः | बह्वर्थसङ्ग्रहाच्छ्रेष्ठमुत्तरं वाऽपि पश्चिमम् ||४३||

Meaning of the śloka

The great rishis call this portion Uttara because of its excellence, which comes from gathering many subjects. Alternatively, uttara means that it comes afterwards.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ಉತ್ತರತನ್ತ್ರಸ್ಯ ನಿರುಕ್ತಿಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ಶ್ರೇಷ್ಠತ್ವಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಶ್ರೇಷ್ಠತ್ವಾದಿತಿ ಏತತ್ತನ್ತ್ರಂ ಮಹರ್ಷಯಃ ಶ್ರೇಷ್ಠತ್ವಾದುತ್ತರಂ ಬ್ರುವನ್ತಿ| ಕುತಃ ಪುನರಸ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತ್ವಮಿತ್ಯಾಹ- ಬಹ್ವರ್ಥಸಙ್ಗ್ರಹಾಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠಮಿತಿ| ಶಾಲಕ್ಯಕುಮಾರಾಬಾಧಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾಭೂತವಿದ್ಯಾತನ್ತ್ರಭೂಷಣಾಧ್ಯಾಯನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನಾಮರ್ಥಾನಾಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಾಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಮ್| ತಸ್ಯ ನಿರುಕ್ತಿಪಕ್ಷಾನ್ತರಂ ವಕ್ತುಮಾಹ- ಉತ್ತರಂ ವಾಽಪಿ ಪಶ್ಚಿಮಮಿತಿ|- ಪಶ್ಚಿಮತ್ವಾದ್ವಾ ಇದಂ ತನ್ತ್ರಮುತ್ತರಮ್| ‘ಶೇಷತ್ವಾದುತ್ತರಂ ಹ್ಯೇತತ್’- ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ಪೂರ್ವತನ್ತ್ರಶೇಷತ್ವಾದಿದಂ ತನ್ತ್ರಮುತ್ತರಂ ಶ್ರೈಷ್ಠ್ಯಾದ್ವೇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ||೪೩||

Meaning of the commentary

One derivation takes uttara to mean superior: the portion gathers the subjects of Shalakya, children's disorders, Kayachikitsa, Bhutavidya, and the chapters that adorn the treatise. Another derives the name from its position after the earlier portion. A variant reads 'because it is the remainder,' understanding Uttara as the remainder of the preceding teaching, or again as excellent.

Key terms

uttaraM (uttaraṃ): Interpreted here as excellent, later, or remaining, according to the different readings.
bahvarthasa~ggrahAt (bahvarthasaṅgrahāt): Because of bringing together many subjects.

Adhikarana ೨೨ (೫೫) · Śloka ೫೫

ಭವತಶ್ಚಾತ್ರ | ಶುಚಿರ್ಗುರುಪರೋ ದಕ್ಷಸ್ತನ್ದ್ರಾನಿದ್ರಾವಿವರ್ಜಿತಃ | ಪಠನ್ನೇತೇನ ವಿಧಿನಾ ಶಿಷ್ಯಃ ಶಾಸ್ತ್ರಾನ್ತಮಾಪ್ನುಯಾತ್ ||೫೫||

View original

भवतश्चात्र | शुचिर्गुरुपरो दक्षस्तन्द्रानिद्राविवर्जितः | पठन्नेतेन विधिना शिष्यः शास्त्रान्तमाप्नुयात् ||५५||

Meaning of the śloka

A clean, diligent student devoted to the teacher, free from drowsiness and sleep while studying, reaches the end of the treatise by following this method.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ಪಠತಃ ಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಾನ್ತಾವಾಪ್ತಿಹೇತುಮಾಹ- ಭವತಶ್ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಶುಚಿಃ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಶೌಚಯುಕ್ತಃ| ಗುರುಪರಃ ಗುರುಕಾರ್ಯರತಃ| ದಕ್ಷಃ ನಿತ್ಯಾಭಿಯುಕ್ತಃ| ತನ್ದ್ರಾ ಆಲಸ್ಯಮ್||೫೫||

Meaning of the commentary

Shuchi includes external and internal cleanliness. Gurupara means engaged in the teacher's work, daksha means continually attentive or engaged, and tandra is glossed as laziness. These qualities support completion of study.

Key terms

guruparaH (guruparaḥ): Devoted to the teacher and engaged in the teacher's work.
dakShaH (dakṣaḥ): Diligent and consistently engaged.
shAstrAntam (śāstrāntam): The completion or end of studying the treatise.

← 2. śiṣyōpanayanīyādhyāyaḥ 4. prabhāṣaṇīyādhyāyaḥ →