ಉಪನಯನೀಯಂ ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪ್ರಶಸ್ತೇಷು ತಿಥಿಕರಣಮುಹೂರ್ತನಕ್ಷತ್ರೇಷು ಪ್ರಶಸ್ತಾಯಾಂ ದಿಶಿ ಶುಚೌ ಸಮೇ ದೇಶೇ ಚತುರ್ಹಸ್ತಂ ಚತುರಸ್ರಂ ಸ್ಥಣ್ಡಿಲಮುಪಲಿಪ್ಯ ಗೋಮಯೇನ, ದರ್ಭೈಃ ಸಂಸ್ತೀರ್ಯ ರತ್ನಪುಷ್ಪಲಾಜಭಕ್ತೈರ್ದೇವತಾಃ ಪೂಜಯಿತ್ವಾ ವಿಪ್ರಾನ್ ಭಿಷಜಶ್ಚ, ತತ್ರೋಲ್ಲಿಖ್ಯಾಭ್ಯುಕ್ಷ್ಯ ಚ ದಕ್ಷಿಣತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾಽಗ್ನಿಮುಪಸಮಾಧಾಯ, ಖದಿರಪಲಾಶದೇವದಾರುಬಿಲ್ವಾನಾಂ ಸಮಿದ್ಭಿಶ್ಚತುರ್ಣಾಂ ವಾ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಣಾಂ (ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಮಧೂಕಾನಾಂ) ದಧಿಮಧುಘೃತಾಕ್ತಾಭಿರ್ದಾರ್ವೀಹೌಮಿಕೇನ ವಿಧಿನಾ ಸಪ್ರಣವಾಭಿರ್ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತಿಭಿಃ ಸ್ರುವೇಣಾಜ್ಯಾಹುತೀರ್ಜುಹುಯಾತ್, ತತಃ ಪ್ರತಿದೈವತಮೃಷೀಂಶ್ಚ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಕುರ್ಯಾತ್, ಶಿಷ್ಯಮಪಿ ಕಾರಯೇತ್ ||೪||
View original
उपनयनीयं तु ब्राह्मणं प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु प्रशस्तायां दिशि शुचौ समे देशे चतुर्हस्तं चतुरस्रं स्थण्डिलमुपलिप्य गोमयेन, दर्भैः संस्तीर्य रत्नपुष्पलाजभक्तैर्देवताः पूजयित्वा विप्रान् भिषजश्च, तत्रोल्लिख्याभ्युक्ष्य च दक्षिणतो ब्रह्माणं स्थापयित्वाऽग्निमुपसमाधाय, खदिरपलाशदेवदारुबिल्वानां समिद्भिश्चतुर्णां वा क्षीरिवृक्षाणां (न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थमधूकानां) दधिमधुघृताक्ताभिर्दार्वीहौमिकेन विधिना सप्रणवाभिर्महाव्याहृतिभिः स्रुवेणाज्याहुतीर्जुहुयात्, ततः प्रतिदैवतमृषींश्च स्वाहाकारं कुर्यात्, शिष्यमपि कारयेत् ||४||
Meaning of the śloka
The passage describes initiation of an eligible Brahmana student at an auspicious tithi, karana, muhurta, and nakshatra, in a suitable direction and on clean, level ground. A square ritual area of four hastas is prepared with cow dung and darbha grass. Deities, Brahmanas, and physicians are honoured with gems, flowers, parched grain, and cooked food. The area is marked and sprinkled, Brahma is placed to the south, and the fire is established. Fuel sticks of khadira, palasha, devadaru, and bilva, or of four milky trees—nyagrodha, udumbara, ashvattha, and madhuka—are anointed with curd, honey, and ghee. The prescribed Darvihoma rite includes ghee offerings with a sruva, accompanied by the mahavyahritis and pranava. Svaha offerings are then made for each deity and rishi, and the student is also made to perform them.
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ಶಿಷ್ಯಗುಣಸಮ್ಪದಮಭಿಧಾಯ, ಉಪನಯನವಿಧಿಂ ವಕ್ತುಮಾಹ- ಉಪನಯನೀಯಂ ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ|- ಉಪನಯನೀಯಮ್ ಉಪನಯನಾರ್ಹಂ ಪೂರ್ವೋದಿತಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಶಿಷ್ಯಂ ಭಿಷಕ್ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಕಾರಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕದಾ ಕಾರಯೇದಿತ್ಯಾಹ- ಪ್ರಶಸ್ತೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಕಿಂ ಕೃತ್ವೇತ್ಯಾಹ- ಪ್ರಶಸ್ತಾಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ, ತದನು ರತ್ನಪುಷ್ಪೇತ್ಯಾದಿ, ತತಶ್ಚ ತತ್ರೋಲ್ಲಿಖ್ಯೇತ್ಯಾದಿ, ತದನನ್ತರಮಗ್ನಿಮುಪಸಮಾಧಾಯ ಖದಿರಾದೀನಾಂ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ವಾ ದಧಿಮಧುಘೃತಾಕ್ತಾಭಿಃ ಸಮಿದ್ಭಿಃ ಕೃತ್ವಾ ದಾರ್ವೀಹೌಮಿಕೇನ ವಿಧಿನಾ ಜುಹುಯಾತ್, ತಥಾ ಸಪ್ರಣವಾಭಿರ್ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತಿಭಿರುಪಲಕ್ಷಿತಾಃ ಸ್ರುವೇಣ ಕೃತ್ವಾ ಆಜ್ಯಾಹುತೀರೇವ ಜುಹುಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಉಪನಯನೀಯಸ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಉಪನಯನೀಯ ಇತಿ ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗಃ; ತೇನ ಉಪನೇತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇದಮಿದಂ ಕೃತ್ವಾ ಆಜ್ಯಾಹುತೀರ್ಜುಹುಯಾದಿತಿ ಕ್ರಿಯಾಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪ್ರಾಕ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ರಹಣಂ ವರ್ಣೇಷು ಮಧ್ಯೇ ತಸ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತ್ವಾತ್| ಪ್ರಶಸ್ತೇಷು ತಿಥಿಕರಣಮುಹೂರ್ತನಕ್ಷತ್ರೇಷ್ವಿತಿ ತಿಥಯಃ ಪ್ರತಿಪದಾದ್ಯಾಃ, ಕರಣಾನಿ ಬವಬಾಲವಾದೀನಿ, ಮುಹೂರ್ತಾಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ ಶಿವಾದ್ಯಾ ಅನಿಲಪರ್ಯನ್ತಾಃ, ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಅಶ್ವಿನೀಪ್ರಭೃತೀನಿ; ಏಷಾಂ ಪ್ರಶಸ್ತತ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿಃಶಾಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ವಚನಾದುನ್ನೇಯಮ್| ಪ್ರಶಸ್ತಾಯಾಂ ದಿಶಿ ಪ್ರಾಚ್ಯಾಮುದೀಚ್ಯಾಂ ವಾ| ಚತುರಸ್ರಂ ಚತುಷ್ಕೋಣಮ್| ಗೋಮಯೇನ ಗೋಪುರೀಷೇಣ| ಸ್ಥಣ್ಡಿಲಂ ವ್ರತಸಾಧನಪಿಣ್ಡಿಕಾಂ, ಗೋಚರ್ಮಮಾತ್ರಭೂಪ್ರದೇಶಃ ಸ್ಥಣ್ಡಿಲಮಿತ್ಯನ್ಯೇ; ಏಕೇ ಚತುರ್ಹಸ್ತಸ್ಥಾನೇ ‘ಗೋಚರ್ಮಮಾತ್ರಂ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ಗೋಚರ್ಮಮಾತ್ರಸ್ಥಣ್ಡಿಲಯೋರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ- ಗೋಚರ್ಮಮಾತ್ರಂ ಚತುರ್ಹಸ್ತಪ್ರಮಾಣಂ, ಸ್ಥಣ್ಡಿಲಂ ಸಂಸ್ಕೃತಾ ಭೂಃ| ತತ್ರೇತಿ ತಸ್ಮಿನ್ ಸ್ಥಣ್ಡಿಲೇ; ಉಲ್ಲಿಖ್ಯ ಊರ್ಧ್ವಮುಖೀಂ ಲೇಖಾಂ ಕೃತ್ವಾ; ಅಭ್ಯುಕ್ಷ್ಯ ಜಲೇನ ಸಿಕ್ತ್ವಾ| ಅಗ್ನಿಮುಪಸಮಾಧಾಯ ಸನ್ನಿಧಾನೇ ಆರೋಪ್ಯ| ಚತುರ್ಣಾಂ ವಾ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಣಾಮಿತಿ ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಮಧೂಕಾನಾಮ್| ದಾರ್ವೀಹೌಮಿಕೇನ ವಿಧಿನೇತಿ ದಾರ್ವೀಹೋಮಪ್ರೋಕ್ತಕಲ್ಪೇನ; ದಾರ್ವೀಹೌಮಿಕೋ ವಿಧಿಸ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಛನ್ದೋವಿದಾಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಸಪ್ರಣವಾಭಿಃ ಸೋಙ್ಕಾರಾಭಿಃ, ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತಿಭಿಃ ಭೂಃ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾದಿಭಿಃ; ತಥಾಹಿ- ॐ ಭೂಃ ಸ್ವಾಹಾ, ॐ ಭುವಃ ಸ್ವಾಹಾ, ॐ ಸ್ವಃ ಸ್ವಾಹಾ, ॐ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವಃ ಸ್ವಾಹಾ, ಇತಿ| ಸ್ರುವೇಣಾಜ್ಯಾಹುತೀರ್ಜುಹುಯಾದಿತಿ ದಾರುಹಸ್ತಕೇನ ಘೃತಾಹುತೀರ್ದದ್ಯಾತ್| ಪ್ರತಿದೈವತಮೃಷೀಂಶ್ಚೇತಿ ಚಕಾರಾತ್ ಋಷೀಂಶ್ಚೇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಪ್ರತಿಶಬ್ದಃ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ತೇನ ಪ್ರತಿದೈವತಂ ಪ್ರತಿಋಷೀನಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತತ್ರ ಪ್ರತಿದೈವತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಸ್ವಾಹಾ, ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ಸ್ವಾಹಾ, ಅಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಸ್ವಾಹಾ, ಇನ್ದ್ರಾಯ ಸ್ವಾಹಾ; ಪ್ರತಿಋಷೀನಿತಿ ಧನ್ವನ್ತರಯೇ ಸ್ವಾಹಾ, ಭರದ್ವಾಜಾಯ ಸ್ವಾಹಾ, ಆತ್ರೇಯಾಯ ಸ್ವಾಹಾ, ಇತ್ಯಾದಿ||೪||
Meaning of the commentary
The main construction is that the physician has the eligible student perform the svaha offerings after the stated preparations. An alternative reading changes the grammar so that the Brahmana is the initiating teacher who prepares and offers. Brahmana is mentioned first in accordance with the precedence asserted within this ritual account. The auspicious times are to be determined by those versed in jyotisha. The suitable direction is east or north. Chaturasra means four-cornered. Sthandila is explained as a prepared platform for the observance, or as an area the size of a cowhide. Another reading substitutes 'cowhide-sized' for 'four hastas' and interprets the two descriptions as corresponding measures of prepared ground. Ullikhya means making an upward-oriented line, and abhyukshya means sprinkling with water. Establishing the fire means bringing it into place. The commentary identifies the four milky trees and refers the detailed Darvihoma procedure to those knowledgeable in the relevant ritual tradition. Pranava is Om. The mahavyahritis are exemplified by Om bhuh svaha, Om bhuvah svaha, Om svah svaha, and Om bhur bhuvah svah svaha. Sruva is the wooden implement used for the ghee offerings. The repeated sense of 'for each' applies to both deities and rishis: the examples name Brahma, Prajapati, the Ashvins, and Indra, followed by Dhanvantari, Bharadvaja, Atreya, and others.
Key terms
- sthaNDilaM (sthaṇḍilaṃ)
- The prepared ritual ground or platform for initiation.
- dArvIhaumikena (dārvīhaumikena)
- According to the Darvihoma ritual procedure referred to in the commentary.
- sapraNavAbhiH (sapraṇavābhiḥ)
- Accompanied by the pranava, Om.
- sruveNa (sruveṇa)
- With the wooden offering implement used for ghee.